Η χιονοκάλυψη στα ελληνικά βουνά μειώθηκε κατά 58% σε 40 χρόνια – νέα μελέτη

Τα στοιχεία

• Η χιονοκάλυψη στα ελληνικά βουνά μειώθηκε κατά 58% την περίοδο 1984–2025.
• Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο διεθνές περιοδικό The Cryosphere.
• Συμμετείχε το METEO και το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.
• Επικεφαλής της έρευνας είναι ο Κωνσταντής Αλεξόπουλος, υποψήφιος διδάκτωρ στο Κέιμπριτζ.
• Αναλύθηκαν δέκα βουνά με υψόμετρο άνω των 2.000 μέτρων: Όλυμπος, Φαλακρό, Τζουμέρκα, Βόρεια Πίνδος, Χελμός, Ζήρεια, Γράμμος, Βόρας, Γκιώνα, Βαρδούσια.
• Χρησιμοποιήθηκαν δορυφορικές εικόνες NASA και ESA και αλγόριθμος μηχανικής μάθησης.
• Η τάση μείωσης επιταχύνθηκε από τις αρχές του 21ου αιώνα.

Η μείωση της χιονοκάλυψης απειλεί τους υδατικούς πόρους της Ελλάδας

Μια νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι η χιονοκάλυψη στα ελληνικά βουνά έχει μειωθεί κατά περίπου 58% την περίοδο 1984–2025. Η τάση αυτή έχει επιταχυνθεί από τις αρχές του 21ου αιώνα, σύμφωνα με τα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στο διεθνές περιοδικό The Cryosphere. Η μελέτη, με συμμετοχή του METEO και του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, δείχνει ότι η απώλεια χιονιού συνδέεται κυρίως με την αύξηση της θερμοκρασίας στην περιοχή και όχι με σημαντική μεταβολή στο συνολικό ύψος των κατακρημνισμάτων. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες οδηγούν συχνότερα σε βροχή αντί για χιόνι, ακόμη και σε μεγάλα υψόμετρα. Το χιόνι λειτουργεί ως φυσικός ταμιευτήρας νερού, τροφοδοτώντας σταδιακά ποτάμια, υπόγεια ύδατα, οικοσυστήματα, καλλιέργειες και ανθρώπινες δραστηριότητες κατά τη θερμή και ξηρή περίοδο. Η απώλειά του επιδεινώνει τη λειψυδρία που ήδη φέρνει η κλιματική αλλαγή.

Δορυφορικά δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη αποκαλύπτουν την τάση

Για να εξετάσουν τις μεταβολές, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εικόνες δορυφόρων της NASA και της ESA για την περίοδο 1984–2025. Επειδή τα σύννεφα συχνά καλύπτουν τα βουνά, η ομάδα ανέπτυξε έναν αλγόριθμο μηχανικής μάθησης για να καλύψει τα κενά. Ο αλγόριθμος εκπαιδεύτηκε με δεδομένα από τις Άλπεις και τα Πυρηναία, προβλέποντας τη χιονοκάλυψη με βάση τη θερμοκρασία, το υψόμετρο και τη χιονόπτωση προηγούμενων ετών. Η ανάλυση διαπιστώνει ότι η Ελλάδα χάνει χιόνι ταχύτερα από άλλες, καλύτερα μελετημένες οροσειρές. Σε αντίθεση με το νερό της βροχής που κυλά και χάνεται, το χιόνι παραμένει στις βουνοκορφές μέχρι την άνοιξη. Το αργό λιώσιμό του κρατά ζωντανά τα ποτάμια και τις λίμνες, ανανεώνει τα υπόγεια ύδατα, καλύπτει ανάγκες άρδευσης και ύδρευσης και κινεί υδροηλεκτρικές γεννήτριες.

Δέκα βουνά άνω των 2.000 μέτρων στο επίκεντρο της έρευνας

Η μελέτη εξετάζει δέκα βουνά με υψόμετρο άνω των 2.000 μέτρων: Όλυμπος, Φαλακρό, Τζουμέρκα, Οροσειρά της Βόρειας Πίνδου, Χελμός, Ζήρεια, Γράμμος, Βόρας (Καϊμάκτσαλαν), Γκιώνα και Βαρδούσια Όρη. Η επιλογή αυτή καλύπτει τις κυριότερες ορεινές περιοχές της Ελλάδας. Ο επικεφαλής της μελέτης, Κωνσταντής Αλεξόπουλος, υποψήφιος διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και συνιδρυτής του Ορεινού Παρατηρητηρίου Ελλάδος, δήλωσε: «Το χιόνι είναι σαν ένα φυσικό αποθεματικό. Είναι σαν να βάζεις χρήματα σε έναν αποταμιευτικό λογαριασμό αντί να τα ξοδεύεις αμέσως. Και επειδή το νερό λιώνει αργά αντί να χάνεται όπως η βροχή, είναι εξαιρετικά πολύτιμο». Η δήλωση αυτή υπογραμμίζει την αξία του χιονιού ως φυσικής αποθήκης νερού, που τώρα συρρικνώνεται δραματικά.

Η κλιματική αλλαγή ως κύριος οδηγός της μείωσης

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η μείωση της χιονοκάλυψης συνδέεται κυρίως με την αύξηση της θερμοκρασίας, όχι με μείωση των κατακρημνισμάτων. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες μετατρέπουν το χιόνι σε βροχή ακόμη και σε μεγάλα υψόμετρα, μειώνοντας τον ρόλο του χιονιού ως φυσικής αποθήκης. Η τάση μείωσης έχει επιταχυνθεί από τις αρχές του 21ου αιώνα, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εντείνονται. Η Ελλάδα χάνει χιόνι ταχύτερα από οροσειρές όπως οι Άλπεις και τα Πυρηναία, που έχουν μελετηθεί περισσότερο. Η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για συστηματική παρακολούθηση της χιονοκάλυψης και καλύτερη κατανόηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στα ορεινά οικοσυστήματα και στους υδατικούς πόρους της Ελλάδας.

Οι συνέπειες για τη λειψυδρία και την οικονομία

Η απώλεια χιονιού δεν μπορεί παρά να επιδεινώσει τη λειψυδρία που ήδη φέρνει η κλιματική αλλαγή. Το χιόνι τροφοδοτεί ποτάμια, υπόγεια νερά, οικοσυστήματα, καλλιέργειες και ανθρώπινες δραστηριότητες κατά τη θερμή και ξηρή περίοδο. Η μείωση της χιονοκάλυψης απειλεί την ύδρευση, την άρδευση και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας. Οι επιπτώσεις θα γίνουν αισθητές σε όλη τη χώρα, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες. Η μελέτη αποτελεί προειδοποίηση για την ανάγκη προσαρμογής στη νέα πραγματικότητα, με καλύτερη διαχείριση των υδατικών πόρων και μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Η ανάγκη για συστηματική παρακολούθηση και δράση

Η νέα μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για συστηματική παρακολούθηση της χιονοκάλυψης, ώστε να κατανοηθούν καλύτερα οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Ο αλγόριθμος μηχανικής μάθησης που αναπτύχθηκε μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για μελλοντικές προβλέψεις. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η καλύτερη κατανόηση των μεταβολών είναι κρίσιμη για τον σχεδιασμό πολιτικών διαχείρισης υδάτων και προστασίας των ορεινών οικοσυστημάτων. Η Ελλάδα πρέπει να προσαρμοστεί σε ένα μέλλον με λιγότερο χιόνι. Η μελέτη ανοίγει τον δρόμο για περαιτέρω έρευνα, ενώ η διεθνής επιστημονική κοινότητα καλείται να εξετάσει τις επιπτώσεις σε άλλες μεσογειακές χώρες.

Εν συντομία

• Η χιονοκάλυψη στα ελληνικά βουνά μειώθηκε κατά 58% σε 40 χρόνια, με επιτάχυνση από το 2000.
• Η μείωση οφείλεται κυρίως στην αύξηση της θερμοκρασίας, όχι σε μείωση βροχοπτώσεων.
• Η Ελλάδα χάνει χιόνι ταχύτερα από Άλπεις και Πυρηναία.
• Το χιόνι είναι ζωτικής σημασίας φυσική αποθήκη νερού για ύδρευση, άρδευση και ενέργεια.
• Η απώλεια χιονιού επιδεινώνει τη λειψυδρία που προκαλεί η κλιματική αλλαγή.
• Απαιτείται συστηματική παρακολούθηση και προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα.