Kabinet wil eigen risico in zorg verhogen naar 455 euro

De feiten

• Het kabinet stelt voor het eigen risico in de zorg vanaf 2027 te verhogen naar 455 euro.
• Het huidige eigen risico bedraagt 385 euro en is sinds 2016 onveranderd.
• De Raad van State adviseert positief over de inhoudelijke verdedigbaarheid van de verhoging.
• De Raad van State plaatst vraagtekens bij de compensatieregeling via gemeenten.
• De verhoging moet circa tien miljard euro opleveren voor investeringen, onder meer in defensie.
• Zonder bevriezing zou het eigen risico in 2026 naar schatting 535 euro zijn.

Zorgbezuiniging met brede implicaties

Het kabinet heeft een ambitieus plan om het eigen risico in de zorg vanaf 2027 te verhogen naar 455 euro. Dit voornemen, dat deel uitmaakt van een bredere bezuinigingsoperatie op de gezondheidszorg, stuit echter op twijfels over de praktische uitvoering van de compensatiemaatregelen. De Raad van State heeft het voorstel met spoed beoordeeld en adviseert positief over de noodzaak van de verhoging, maar wijst op significante onduidelijkheden rondom de compensatie voor burgers via gemeenten. Dit is de eerste grote bezuinigingsmaatregel op zorg die het parlement moet behandelen. Het huidige eigen risico van 385 euro is al sinds 2016 ongewijzigd. Het kabinet wil hiermee een eerdere geplande halvering terugdraaien en een extra verhoging doorvoeren, wat samen een miljard euro extra moet genereren. De voorgestelde verhoging dient primair om de stijgende uitgaven aan defensie te dekken, met name om te voldoen aan de nieuwe NAVO-norm van 3,5 procent van het bruto binnenlands product. Vanaf 2035 zal dit naar schatting 19 miljard euro extra per jaar kosten, waarvan een aanzienlijk deel, zo'n tien miljard, uit de zorgbegroting moet komen.

Advies Raad van State: inhoudelijk akkoord, praktisch bezwaar

De Raad van State erkent de noodzaak achter de voorgestelde aanpassing van het eigen risico. De adviesorgaan stelt dat de bevriezing van het eigen risico sinds 2016 heeft geleid tot een situatie waarin burgers mogelijk onnodige zorg afnemen omdat deze 'gratis' lijkt. Zonder de huidige bevriezing zou het verplichte eigen risico in 2026 naar schatting al 535 euro bedragen. De Raad van State heeft daarom 'begrip voor de hervatting van de indexatie en de keuze om daarbij een inhaalslag te maken'. Echter, het adviesorgaan uit stevige kritiek op de voorgestelde compensatieregeling, die grotendeels via gemeenten zou moeten lopen. De Raad van State constateert dat het onduidelijk is of gemeenten de verwachte compensatie daadwerkelijk kunnen waarmaken. Er worden verwachtingen gewekt over wat gemeenten voor bepaalde groepen verzekerden kunnen betekenen, maar het is niet helder hoe dit praktisch ingevuld zal worden en welke gevolgen dit kan hebben voor de gemeentelijke financiën en de toegang tot zorg voor chronisch zieken. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Sophie Hermans, heeft achter de schermen al gesuggereerd het plan eerst door de Tweede Kamer te loodsen, waarbij de terugdraaiing van de halvering en de jaarlijkse indexatie waarschijnlijk wel op steun kunnen rekenen. De extra verhoging naar 455 euro blijft het grootste politieke struikelblok.

Politieke haalbaarheid en financiële druk

Het minderheidskabinet, bestaande uit D66, VVD en CDA met 66 zetels, zoekt steun voor het controversiële voorstel. Mogelijke bondgenoten in de Tweede Kamer zijn JA21, die eveneens voorstander is van een verhoging, en kleinere partijen zoals de SGP of Volt. Met deze steun zou een krappe meerderheid behaald kunnen worden, wat de politieke haalbaarheid van het plan vergroot. Minister Hermans staat onder druk om de bezuinigingsdoelen te halen. Als de extra verhoging van 60 euro tot 455 euro niet door beide Kamers komt, zal het kabinet elders in de zorgbezuinigingen een miljard euro moeten vinden. Dit onderstreept het belang van dit specifieke voorstel voor de bredere financiële strategie van het kabinet. De onzekerheid over de compensatie via gemeenten baart met name zorgen voor kwetsbare groepen, zoals chronisch zieken. De Raad van State waarschuwt expliciet voor de mogelijke gevolgen als deze compensatie niet adequaat wordt geregeld, wat kan leiden tot ongelijke toegang tot noodzakelijke zorg.

Historische context en toekomstige implicaties

De huidige voorgestelde verhoging markeert een breuk met het beleid van de afgelopen jaren, waarin het eigen risico bevroren bleef op 385 euro sinds 2016. De oorspronkelijke bedoeling van het eigen risico was om burgers bewust te maken van zorgkosten en onnodig gebruik te ontmoedigen. De huidige bevriezing lijkt dit effect te hebben ondermijnd, aldus de Raad van State. De financiële noodzaak voor het kabinet is groot, gedreven door de ambitie om te voldoen aan internationale defensie-afspraken. Het kabinet zoekt een aanzienlijk deel van de benodigde miljarden in de zorgsector, wat de druk op de gezondheidszorg en de burger onvermijdelijk vergroot. De discussie over het eigen risico raakt de kern van de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg. De uitkomst van het politieke debat zal niet alleen de financiële positie van burgers beïnvloeden, maar ook de structuur van de zorgfinanciering voor de komende jaren bepalen.

Samengevat

• Het kabinet wil het eigen risico in de zorg vanaf 2027 verhogen naar 455 euro, een stijging van 70 euro ten opzichte van het huidige bedrag.
• De Raad van State acht de verhoging inhoudelijk verdedigbaar, mede gezien de bevriezing van het eigen risico sinds 2016.
• Er is aanzienlijke onduidelijkheid over de effectiviteit en de praktische uitvoering van de compensatieregeling die via gemeenten moet lopen.
• De extra inkomsten van circa tien miljard euro zijn bedoeld voor investeringen, met name in defensie.
• De politieke haalbaarheid van de extra verhoging met 60 euro is onzeker, ondanks mogelijke steun van kleinere partijen.
• Als de verhoging niet doorgaat, moet het kabinet elders een miljard euro bezuinigen op de zorg.