Russen halen recordbedragen contant geld op nu internetbeperkingen rond Overwinningsparade toenemen

De feiten

• Recordstijging in contante geldopnames in Rusland sinds september 2022, volgens Bloomberg.
• Mobiel internet viel uit in Moskou op 5 mei en in Sint-Petersburg op 4 mei.
• Russisch ministerie van Digitale Zaken kondigde opheffing van beperkingen aan, maar waarschuwde voor nieuwe.
• Telegram, voorheen een Russisch platform, werd in april verboden; VPN-gebruik wordt steeds moeilijker gemaakt.
• Opiniepeilingen tonen laagste populariteit van Poetin sinds invasie van Oekraïne in februari 2022.
• Gelekt rapport van Europese inlichtingendienst stelt dat Poetins beveiliging drastisch is opgevoerd uit angst voor aanslagen en staatsgreep.
• Overwinningsparade op 9 mei toont voor het eerst sinds 2007 geen militaire voertuigen, vanwege veiligheidssituatie.

Internetuitval en recordopnames contant geld

Met nog vier dagen tot de jaarlijkse Overwinningsparade op 9 mei worden Russen geconfronteerd met vergaande internetbeperkingen. In Moskou viel het mobiele internet vanochtend uit, een dag nadat Sint-Petersburg al getroffen werd. Volgens Bloomberg hebben Russen recordbedragen aan contant geld opgenomen: de grootste stijging in een maand sinds september 2022, toen president Poetin een gedeeltelijke mobilisatie afkondigde. Het Russische ministerie van Digitale Zaken meldde halverwege de middag dat de beperkingen in Moskou werden opgeheven, maar waarschuwde dat nieuwe beperkingen kunnen worden opgelegd. Vanuit meerdere regio's kwamen klachten binnen via storingswebsites. De internetblokkades rond 9 mei zijn niet nieuw: ook vorig jaar werd het internet beperkt tijdens de parade.

Uitbreiding van digitale beperkingen in aanloop naar 9 mei

De afgelopen weken zijn de beperkingen waarmee Russen te maken krijgen steeds verder uitgebreid. Al jaren zijn sociale mediaplatforms als Instagram en Facebook verboden. Dit jaar zijn ook YouTube en WhatsApp op de zwarte lijst gezet. Vorige maand werd Telegram, oorspronkelijk een Russisch platform, in de ban gedaan. Via een VPN wordt het platform nog wel volop gebruikt, maar het Kremlin wil dat de bevolking overstapt op de Russische app Max en maakt het gebruik van VPN's steeds lastiger. De aankondiging van de internetbeperkingen kwam gisteren. In Moskou waren zelfs websites op de zogeheten 'witte lijst' – een zeer beperkt aantal toegestane sites – niet meer bereikbaar. Het is de bedoeling dat de maatregelen de communicatie en coördinatie van mogelijke protesten bemoeilijken.

Toenemende kritiek en dalende populariteit van Poetin

Openlijk protest is in Rusland sinds het begin van de invasie in Oekraïne in 2022 nauwelijks voorgekomen. Voor het geringste tegengeluid zijn Russen veroordeeld tot jarenlange celstraffen. Toch begint de kritiek op de verregaande beperkingen de laatste weken aan te zwellen. Veel Russen ondervinden in hun dagelijks leven hinder van de maatregelen. Op sociale media en zelfs op de Russische staatstelevisie worden steeds vaker kritische uitspraken gedaan over de internetbeperkingen. Uit opiniepeilingen blijkt dat de populariteit van president Poetin al wekenlang daalt en op het laagste punt is beland sinds de inval in Oekraïne in februari 2022. De onvrede groeit, maar het regime reageert met nog strengere controle.

Poetins angst voor aanslagen en staatsgreep

Poetin zelf lijkt de gevolgen van zijn afnemende populariteit te vrezen. De beveiliging voor de president is de afgelopen maanden 'drastisch opgevoerd', zo blijkt uit een gelekt rapport van een Europese inlichtingendienst, dat als eerste werd gemeld door het onafhankelijke Russische nieuwsmedium Important Stories. Het rapport zou aangeven dat Poetin bang is voor aanslagen op zijn leven en voor een staatsgreep. Onlangs liet Poetin zich in algemene termen uit over 'verboden, beperkende maatregelen en het ontwikkelen van nieuw straffen'. Tijdens een bijeenkomst met parlementsleden zei hij dat het zich alleen daarop richten contraproductief is: 'Overmatige belemmeringen vertragen de ontwikkeling.' De uitspraak lijkt een erkenning van de interne spanningen.

Overwinningsparade zonder militair materieel

De overwinningsparade van 9 mei zal er anders uitzien dan voorgaande jaren. Op de dag waarop Rusland de Tweede Wereldoorlog herdenkt, worden voor het eerst sinds 2007 geen militaire voertuigen getoond. De woordvoerder van het Kremlin verklaarde dat dit verband houdt met de veiligheidssituatie. De Oekraïense president Zelensky zei gisteren dat het Kremlin bang is dat er drones boven het Rode Plein zouden vliegen. 'Dat zegt veel, we moeten de druk blijven opvoeren', aldus Zelensky. De afwezigheid van militair materieel onderstreept de kwetsbaarheid van het regime, zelfs tijdens een van zijn belangrijkste propagandamomenten.

Vooruitzicht: verdere beperkingen en mogelijke escalatie

Het Russische ministerie van Digitale Zaken heeft gewaarschuwd dat er nieuwe internetbeperkingen kunnen worden opgelegd, zonder aan te geven wanneer of in welke vorm. De combinatie van recordgeldopnames, dalende populariteit en verhoogde beveiliging wijst op een regime dat zijn greep op de samenleving probeert te versterken, maar tegelijkertijd interne onrust vreest. De vraag is hoe lang de bevolking de toenemende beperkingen zal accepteren. De kritiek op sociale media en zelfs op staatstelevisie neemt toe, en de economische druk door sancties en mobilisatie blijft voelbaar. De Overwinningsparade van 9 mei wordt een test voor zowel het Kremlin als de Russische samenleving.

Samengevat

• Rusland kent de grootste maandelijkse stijging in contante geldopnames sinds september 2022, een teken van wantrouwen in het financiële systeem.
• Internetbeperkingen rond 9 mei zijn uitgebreid: naast sociale media zijn nu ook YouTube, WhatsApp en Telegram verboden.
• Opiniepeilingen tonen de laagste populariteit van Poetin sinds het begin van de oorlog.
• Een gelekt inlichtingenrapport onthult dat Poetins beveiliging drastisch is opgevoerd uit angst voor aanslagen en een staatsgreep.
• De Overwinningsparade mist voor het eerst sinds 2007 militair materieel, wat wijst op veiligheidszorgen.
• Oekraïne interpreteert de maatregelen als een teken van zwakte en roept op tot meer druk.