Twee reuzenwespen vestigen zich in België: geelstreepdolkwesp en zwarte reuzenhoutwesp

De feiten

• Geelstreepdolkwesp (Scolia hirta) en zwarte reuzenhoutwesp (Tremex magus) zijn nu gevestigd in België.
• Beide soorten worden 5 tot 10 cm lang (inclusief legboor) en zijn solitair levend, niet agressief.
• Eerste waarneming van geelstreepdolkwesp in België dateert van 2020; in 2024 volgden observaties in Mol en Tollembeek.
• Zwarte reuzenhoutwesp ontdekt in 2023 in Wingene (West-Vlaanderen) met tot twintig exemplaren per dag.
• Geelstreepdolkwesp parasiteert larven van bladsprietkevers; zwarte reuzenhoutwesp leeft in dood hout van loofbomen.
• Burgerwetenschap via platform waarnemingen.be speelde cruciale rol bij ontdekking.
• Dolkwespenfamilie pas in 2022 voor het eerst in België vastgesteld (reuzendolkwesp Regiscolia maculata).

Twee reuzenwespen nieuw voor België

België heeft er twee uitzonderlijk grote wespensoorten bij. Het gaat om de geelstreepdolkwesp (Scolia hirta) en de zwarte reuzenhoutwesp (Tremex magus). Beide behoren tot de grootste wespachtigen die in het land voorkomen, met een lengte van 5 tot 10 centimeter inclusief legboor. Ondanks hun imposante verschijning en naam zijn de insecten niet bedreigend. Ze zijn inheems in Europa, hebben geen invasief karakter, leven solitair en zoeken geen mensen op. De vondsten werden bevestigd door vrijwilligers van Aculea en het Koninklijk Museum voor Natuurwetenschappen (KBIN).

Geelstreepdolkwesp: parasiet van keverlarven

De geelstreepdolkwesp is een opvallende zwart-gele wesp uit de familie van de dolkwespen (Scoliidae). In tegenstelling tot sociale wespen leeft ze solitair en is ze ongevaarlijk. Vrouwtjes zoeken actief naar larven van bladsprietkevers in de bodem, verlammen die met een steek en leggen er één ei op. De wespenlarve ontwikkelt zich als uitwendige parasiet. De soort was al bekend uit buurlanden en werd vier jaar geleden in Nederland vastgesteld. In België dateert de eerste – toen onopgemerkte – waarneming van 2020. In 2024 volgden bijkomende observaties in onder meer Mol en Tollembeek. Alles wijst erop dat de soort zich waarschijnlijk al gevestigd heeft in België.

Zwarte reuzenhoutwesp: stabiele populatie in West-Vlaanderen

Helemaal anders is het verhaal van de zwarte reuzenhoutwesp Tremex magus. Deze grote, zwarte houtwesp – waarvan de vrouwtjes met legboor tot bijna tien centimeter lang kunnen worden – ontwikkelt zich niet als parasiet, maar leeft in dood of afstervend hout van loofbomen, vooral beuk en mogelijk ook berk. Hiermee lijkt ze op de reeds vrij algemene houtwesp Tremex fuscicornis, die geel en rood gekleurd is. In West-Vlaanderen, regio Wingene, werd vanaf 2023 een populatie ontdekt met opvallend hoge aantallen: op sommige dagen werden tot twintig exemplaren tegelijk waargenomen. Intussen zijn er tientallen individuen geregistreerd over meerdere jaren, op twee locaties op slechts enkele kilometers van elkaar. Dat wijst op een stabiele, zich voortplantende populatie – uitzonderlijk voor een soort die in Europa doorgaans als zeldzaam te boek staat.

Klimaatverandering en burgerwetenschap als drijvende krachten

De uitbreiding van de geelstreepdolkwesp past wellicht in een bredere noordwaartse opmars van warmteminnende soorten. Klimaatverandering en geschikte leefgebieden spelen daarbij vermoedelijk een rol. Toch blijven onderzoekers voorzichtig: de soort is in delen van Europa al langer aanwezig en haar verspreiding kan meerdere oorzaken hebben. De larven van Tremex magus leven in symbiose met houtafbrekende schimmels. Ze profiteren van bomen die langzaam afsterven, bijvoorbeeld door droogte of hittestress. Zulke omstandigheden komen de laatste jaren vaker voor. De vondst past dan ook in een bredere toename van soorten die gebonden zijn aan dood hout. Opmerkelijk is dat de dolkwespenfamilie pas recent voor het eerst in België werd vastgesteld, met de waarneming van de reuzendolkwesp Regiscolia maculata in 2022. De geelstreepdolkwesp is dus nog maar de tweede vertegenwoordiger van deze familie in het land. Burgerwetenschap speelde in beide gevallen een cruciale rol: de eerste waarnemingen werden gedaan en gedeeld via het platform waarnemingen.be.

Signaal voor natuurbeheerders

De komst van deze twee opvallende wespen onderstreept hoe sterk natuur en klimaat in beweging zijn. Voor entomologen zijn het spectaculaire vondsten. Voor natuurbeheerders vormen ze tegelijk een signaal: zowel bloemrijke open plekken als voldoende dood hout blijven essentieel om deze soorten een toekomst te geven in België. Beide vondsten illustreren hoe dynamisch de insectenfauna vandaag is. Sommige soorten verspreiden zich vanuit het zuiden, andere duiken onverwacht op in specifieke microhabitats door een gewijzigd natuurbeheer.

Samengevat

• Twee reuzenwespen, geelstreepdolkwesp en zwarte reuzenhoutwesp, hebben zich gevestigd in België.
• Beide soorten zijn solitair, niet agressief en kunnen tot 10 cm lang worden.
• Geelstreepdolkwesp parasiteert keverlarven; zwarte reuzenhoutwesp leeft in dood hout.
• Klimaatverandering en burgerwetenschap speelden een rol bij hun ontdekking en verspreiding.
• De vondsten benadrukken het belang van dood hout en bloemrijke gebieden voor biodiversiteit.
• Dolkwespenfamilie is pas sinds 2022 in België aanwezig.