Oryginał Konstytucji 3 Maja po raz pierwszy w Kancelarii Premiera – wyjątkowa okazja dla zwiedzających

Fakty

• Konstytucja 3 Maja została uchwalona 3 maja 1791 roku przez Sejm Czteroletni.
• Oryginał dokumentu będzie wystawiony w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów 3 maja w godzinach 9.00–17.00.
• Wydarzenie organizują KPRM, Archiwum Główne Akt Dawnych oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
• Konstytucja wprowadziła monarchię dziedziczną, trójpodział władzy i zniosła liberum veto.
• Reformy przerwała interwencja rosyjska w 1792 roku; konstytucja przestała obowiązywać w 1793 roku.
• Święto Konstytucji 3 Maja obchodzone jest od 107 lat, z pięćdziesięcioletnią przerwą.

Unikatowa wystawa w sercu polskiego rządu

Po raz pierwszy w historii oryginalny akt Konstytucji 3 Maja będzie można zobaczyć w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Wydarzenie, zaplanowane na 3 maja w godzinach od 9.00 do 17.00, ma uczcić 235. rocznicę uchwalenia ustawy zasadniczej. Organizatorami są Kancelaria Premiera, Archiwum Główne Akt Dawnych oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dokument, który na co dzień przechowywany jest w archiwum, zostanie wystawiony w budynku przy Alejach Ujazdowskich 1/3. Wejście dla zwiedzających prowadzi od Biura Przepustek. Osoby z niepełnosprawnością mogą skorzystać z wejścia głównego. Organizatorzy zastrzegają, że na teren obiektu nie można wnosić napojów ani niebezpiecznych przedmiotów.

235 lat od uchwalenia – czym była Konstytucja 3 Maja?

Konstytucja 3 Maja została uchwalona przez Sejm Czteroletni w 1791 roku, w momencie gdy Rzeczpospolita była trawiona anarchią i stanowiła rosyjski protektorat. Ustawa zasadnicza zmieniała ustrój państwa, wprowadzając monarchię dziedziczną, trójpodział władzy (Sejm, król i Straż Praw oraz sądy) oraz znosząc liberum veto, które dotąd paraliżowało decyzje sejmu. Dokument ograniczał przywileje szlachty, przyznawał prawa mieszczanom i zapewniał chłopom ochronę państwa. Była to pierwsza konstytucja w Europie i druga na świecie – po konstytucji Stanów Zjednoczonych. Reformy jednak nie przetrwały długo: w 1792 roku interweniowała Rosja, a w 1793 roku Sejm w Grodnie formalnie uchylił konstytucję.

Spór o znaczenie: przełom czy regres?

Choć Konstytucja 3 Maja od pokoleń uznawana jest za symbol nowoczesności i patriotyzmu, w ostatnich latach pojawiły się głosy podważające jej wyjątkowość. W najnowszym odcinku programu „Prawdziwa Historia Polski” historycy Adam Balcer i Paweł Sulik stawiają pytanie, czy rzeczywiście była tak przełomowa, jak się powszechnie uważa. Zwracają uwagę, że demokracja szlachecka funkcjonowała w Polsce już od Artykułów henrykowskich z 1573 roku. Zdaniem niektórych krytyków konstytucja mogła być wręcz regresywna w stosunku do wcześniejszych rozwiązań ustrojowych. Dyskusja dotyczy także porównania z konstytucjami USA i Francji – część polityków uważa polską ustawę za doskonalszą, inni zaś kwestionują jej miejsce wśród wielkich dokumentów epoki oświecenia.

Święto narodowe z przerwami – 107 lat tradycji

Święto Konstytucji 3 Maja obchodzone jest oficjalnie od 107 lat, choć z pięćdziesięcioletnią przerwą spowodowaną zaborami i późniejszymi zmianami politycznymi. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku rocznica uchwalenia konstytucji stała się świętem narodowym, które miało krzepić serca Polaków pod zaborami. W czasach PRL święto zostało zniesione, a jego obchody przywrócono dopiero po 1989 roku. Dziś 3 maja jest dniem wolnym od pracy, a uroczystości państwowe i kościelne odbywają się w całym kraju. Wystawa w Kancelarii Premiera wpisuje się w tegoroczne obchody, oferując unikatową możliwość zobaczenia oryginalnego dokumentu.

Jak zwiedzać i co warto wiedzieć

Wstęp na wystawę jest bezpłatny, a organizatorzy zachęcają do przybycia z rodzinami. Ze względów bezpieczeństwa obowiązują standardowe procedury kontroli – nie można wnosić napojów ani przedmiotów niebezpiecznych. Osoby z niepełnosprawnością mają zapewniony dostęp przez główne wejście. Ekspozycja potrwa tylko jeden dzień, co podkreśla wyjątkowość okazji. Dla wielu będzie to pierwsza i być może jedyna szansa, by zobaczyć na własne oczy akt prawny, który zmienił bieg polskiej historii. Kancelaria Premiera, mieszcząca się przy Alejach Ujazdowskich, jest dobrze skomunikowana z centrum Warszawy.

Podsumowanie

• Oryginał Konstytucji 3 Maja będzie wystawiony w Kancelarii Premiera 3 maja 2026 roku w godzinach 9.00–17.00.
• Konstytucja z 1791 roku była pierwszą w Europie i drugą na świecie ustawą zasadniczą, wprowadzającą monarchię dziedziczną i trójpodział władzy.
• Reformy konstytucji zostały przerwane przez interwencję rosyjską w 1792 roku, a dokument formalnie uchylono w 1793 roku.
• Święto 3 Maja obchodzone jest od 107 lat, z przerwą w okresie PRL, i budzi współcześnie dyskusje na temat rzeczywistej przełomowości konstytucji.
• Wydarzenie organizują KPRM, Archiwum Główne Akt Dawnych oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego – wstęp wolny.