Zengezur Koridoru: ABD Planı ve Bölgesel Dengeler

Gerçekler

• ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, Temmuz 2025'te 'Güney Kafkasya Bölgesel Entegrasyon Planı'nı sundu.
• Plan, Zengezur Koridoru'nun 32-43 km'lik kısmının 100 yıllığına ABD merkezli bir konsorsiyuma kiralanmasını öngörüyor.
• ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, 10 Şubat 2026'da Ermenistan'ı ziyaret ederek 9 milyar dolarlık nükleer enerji anlaşması imzaladı.
• Vance, 11 Şubat 2026'da Azerbaycan'da Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile stratejik ortaklık anlaşması imzaladı.
• Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 4 Mayıs'ta Erivan'daki Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi'ne katıldı.
• Azerbaycan, Zengezur Koridoru'nun kendi topraklarındaki altyapı çalışmalarının yüzde 90'ını tamamladı.
• Milletvekili Nagif Hamzayev, koridorun İran üzerinden de alternatif hatlar içerdiğini belirtti.

ABD'nin Bölgesel Entegrasyon Planı ve Zengezur Koridoru Teklifi

Temmuz 2025'te ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack tarafından ortaya atılan 'Güney Kafkasya Bölgesel Entegrasyon Planı', bölgedeki egemenlik tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Bu planın merkezinde yer alan ve jeopolitik dengelerin en kritik gündem maddelerinden biri haline gelen 'Zengezur Koridoru'nun 100 yıllığına kiralanması' teklifi, uluslararası kamuoyunun dikkatini çekti. Tom Barrack'ın sunduğu ve 'Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu' (TRIPP) vizyonuyla desteklenen bu öneri, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki en hassas noktalardan biri olan Zengezur Koridoru için 'üçüncü taraf işletme modeli'ni hayata geçirmeyi amaçlıyor. Teklifin detaylarına göre, koridorun stratejik öneme sahip 32 ila 43 kilometrelik bölümünün işletmesinin, ABD merkezli bir konsorsiyuma 100 yıllığına kiralanması öngörülüyor. Bu koridor, Azerbaycan'ın ana karasını Nahçıvan üzerinden Türkiye'ye bağlayacak hayati bir güzergah olarak görülüyor. Planın destekçileri, bu modelin bölgedeki güvenlik çıkmazını aşarak istikrar sağlayacağını savunurken, eleştirmenler böylesine uzun süreli bir kiralamanın, bölge ülkelerinin toprak bütünlüğü ve egemenlik hakları üzerinde 'sömürge dönemini anımsatan' bir vesayet oluşturabileceği endişesini taşıyor.

Diplomatik Trafik Hızlanıyor: Vance'ın Ziyaretleri ve Anlaşmalar

Planın hayata geçirilme hızını gösteren önemli diplomatik temaslar son aylarda yoğunlaştı. 10 Şubat 2026'da ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Ermenistan'ı ziyaret ederek tarihi temaslarda bulundu. Bu ziyaret sırasında, Rusya ve İran'a olan bağımlılığı azaltmayı hedefleyen adımlar atılarak, 9 milyar dolar değerinde nükleer enerji iş birliği anlaşması imzalandı. Bir gün sonra, 11 Şubat 2026'da Vance, Azerbaycan'a geçerek Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile bir araya geldi. ABD'nin arabuluculuğundaki 'barış' süreci sonrası Güney Kafkasya ile ilişkileri güçlendirmeyi amaçlayan bu görüşmede, kapsamlı bir stratejik ortaklık anlaşması imzalandı. Bu ziyaretler, ABD'nin bölgedeki artan diplomatik ve ekonomik etkisini gözler önüne sererken, Zengezur Koridoru'nun geleceğine dair yapılan tekliflerin diplomatik zeminde ilerlediğini gösteriyor.

Türkiye'den Bölgesel Normalleşme Mesajları: Yılmaz'ın Erivan Zirvesi

Bölgesel gelişmelerin seyrini etkileyen bir diğer önemli gelişme ise Türkiye'nin attığı adımlar oldu. Geçtiğimiz pazartesi günü (4 Mayıs), Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Erivan'da düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu 8. Zirvesi'ne katılarak Türkiye-Ermenistan ilişkileri ve bölgesel gelişmelere dair önemli mesajlar verdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı temsilen zirvede yer alan Yılmaz, 18 yıl sonra Erivan'a yapılan bu üst düzey ziyareti vurguladı. Yılmaz, Güney Kafkasya'da barış ve normalleşme sürecinin tüm bölge ülkelerine kazanç sağlayacağını belirterek, Türkiye, Azerbaycan ve Ermenistan başta olmak üzere herkesin bu süreçten fayda göreceğini ifade etti. Zengezur Koridoru'nun Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki bağlantıyı güçlendireceğini ve bölgesel iş birliğini artıracağını söyleyen Yılmaz, Orta Koridor'un sadece ulaşım değil, enerji, telekomünikasyon ve dijitalleşme açısından da stratejik önem taşıdığını dile getirdi. Bu zirvede ayrıca, Türkiye ile Ermenistan arasında tarihi Ani Köprüsü'nün restorasyonu için bir anlaşma imzalandığı açıklandı. Yılmaz, bu adımın iki ülke ilişkileri açısından sembolik bir öneme sahip olduğunu belirtti. 5 Mayıs 2026 tarihinde ise Türkiye ve Ermenistan normalleşme süreci özel temsilcileri Büyükelçi Serdar Kılıç ve Ermenistan Ulusal Meclisi Başkan Yardımcısı Ruben Rubinyan, Erivan Diyalog Forumu'nda bir araya gelerek süreci ilerletme yönünde adımlar attı.

Azerbaycan'dan Koridor Açıklaması: Çok Yönlü ve Kapsamlı Bir Proje

Azerbaycan Milli Meclisi Milletvekili Nagif Hamzayev, Zengezur Koridoru'nun yalnızca bir ulaşım projesi olmadığını, aynı zamanda bölgesel entegrasyonu güçlendiren çok boyutlu bir yapı olduğunu vurguladı. Gaziantep Üniversitesi'nde düzenlenen 'I. Uluslararası Güvenlik Stratejileri ve Yönetimi Kongresi'ne katılan Hamzayev, koridorun özellikle Çin ile ticaret açısından kritik bir rol oynayacağını belirtti. Hamzayev, Zengezur hattının tek yönlü bir hat olmadığını ve İran ile yürütülen temasların sürdüğünü, bu kapsamda alternatif güzergâhların da oluşturulduğunu söyledi. "Zengilan’dan İran’a ve Nahçıvan’dan İran’a iki köprü inşa edildi. Biz hem İran üzerinden yük taşımacılığı yapacağız hem de Ermenistan üzerinden Nahçıvan’a uzanan hattı kullanacağız" diyen Hamzayev, koridorun sadece Azerbaycan için değil, bölgedeki tüm ülkeler için ekonomik fırsatlar doğuracağına dikkat çekti. Koridorun Ermenistan açısından da önemli kazanımlar sağlayacağını belirten Hamzayev, mevcut ticaret akışına işaret etti. Halihazırda Azerbaycan petrolünün Ermenistan'a satıldığını ve Kazakistan ile Rusya'dan gelen tahılın Azerbaycan üzerinden Ermenistan'a ulaştırıldığını hatırlattı. Hamzayev, "Zengezur Koridoru’nun açılmasıyla Ermenistan ekonomisinin ne kadar gelişebileceği ortadadır" dedi. Ermenistan'ın sürece resmi olarak onay verdiğini ancak ülkedeki seçim süreci ve anayasa tartışmaları nedeniyle bazı gecikmeler yaşandığını, bunun projenin ilerlemesini engellemeyeceğini sözlerine ekledi. Koridor sayesinde Ermenistan'ın İran, Rusya, Çin ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya erişim sağlayacağını belirtti.

ABD'nin Rolü ve İnşa Süreci: Hamzayev'den Değerlendirmeler

Azerbaycan Milletvekili Nagif Hamzayev, ABD'nin Zengezur Koridoru projesindeki rolüne ilişkin tartışmalara da değindi. Sürecin belirleyicisinin Washington olmadığını ifade eden Hamzayev, ABD'nin bölgeye asker göndereceği yönündeki iddiaları reddetti. Ermenistan'daki 42 kilometrelik hattın inşası için ABD ile bağlantılı bir şirketin çalıştığını ancak bunun sürecin kaderini belirlemediğini dile getirdi. "Bu anlaşmalar ABD Devleti adına imzalandı. Yarın ABD’de yönetimler değişse de bu durum süreci etkilemeyecek" diyen Hamzayev, teknik ve siyasi kararların Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki görüşmeler çerçevesinde alındığını kaydetti. Azerbaycan'ın kendi topraklarında çalışmaların yaklaşık yüzde 90'ını tamamladığını ve bu yıl sonuna kadar hem demir yolu hem de kara yolu altyapısının tamamlanacağını belirtti. Projede kritik aşamanın Ermenistan tarafındaki altyapı çalışmaları olduğunu ve bu hattaki gecikmenin sürecin hızını doğrudan etkilediğini ifade etti. Türkiye bağlantısına da değinen Hamzayev, Kars ile Nahçıvan arasında planlanan demir yolu hattının devam ettiğini ve bu hattın tamamlanmasıyla Çin'den Avrupa'ya kesintisiz ulaşım sağlanacağını vurguladı. Hamzayev ayrıca, bölgede barış olması gerektiğini ve Türkiye, Azerbaycan ile Türk Cumhuriyetlerinin birlikte hareket etmesinin bölgesel dengeler açısından belirleyici olduğunu sözlerine ekledi.

Özet

• ABD'nin 'Güney Kafkasya Bölgesel Entegrasyon Planı', Zengezur Koridoru'nun 100 yıllığına kiralanması teklifiyle bölgede yeni bir jeopolitik tartışma başlattı.
• Plan, Azerbaycan'ı Nahçıvan ve Türkiye'ye bağlayacak koridorun stratejik bölümünü ABD merkezli bir konsorsiyuma devretmeyi amaçlıyor.
• ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'ın Ermenistan ve Azerbaycan ziyaretleri, bölgede diplomatik ve ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesi yönündeki adımları hızlandırdı.
• Türkiye, Erivan'daki zirvede bölgesel normalleşme mesajları vererek, Zengezur Koridoru'nun bölgesel iş birliğini artıracağını belirtti.
• Azerbaycanlı yetkililer, koridorun İran üzerinden de alternatif hatlar içerdiğini ve Ermenistan'daki altyapı çalışmalarının tamamlanmasıyla projenin hızlanacağını ifade ediyor.
• ABD'nin projedeki rolünün belirleyici olmadığı, teknik ve siyasi kararların Azerbaycan ve Ermenistan arasında alındığı belirtiliyor.