Bộ GD&ĐT đề xuất quy định chặt chẽ liêm chính học thuật khi ứng dụng AI trong đại học

Sự thật chính

• Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học.
• Dự thảo xác định công nghệ và AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò giảng viên.
• Các hành vi vi phạm liêm chính học thuật bao gồm sử dụng AI gian lận, đạo văn, giả mạo dữ liệu, nhờ người thi hộ.
• Cơ sở giáo dục đại học phải ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật và xác định quy trình xử lý.
• Nhà trường phải ứng dụng công nghệ để phát hiện hành vi gian lận trong môi trường số.
• Giảng viên và người học phải tuân thủ liêm chính học thuật, tự chịu trách nhiệm về sản phẩm học thuật của mình.
• Các tổ chức cung cấp nền tảng công nghệ cho giáo dục đại học phải chịu trách nhiệm tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật và bảo mật.

Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò người thầy

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Thông tư quy định ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học, trong đó nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) phải đảm bảo tính trung thực, khách quan và minh bạch. Dự thảo khẳng định công nghệ và AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không được làm thay đổi bản chất của hoạt động học thuật. Theo dự thảo, các cơ sở giáo dục đại học được chủ động lựa chọn và ứng dụng các giải pháp công nghệ phù hợp với chiến lược phát triển và điều kiện của đơn vị. Tuy nhiên, việc ứng dụng phải được thực hiện có kiểm soát, đảm bảo liêm chính học thuật. Công nghệ không thay thế vai trò của giảng viên, và mọi hoạt động phải tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, phản ánh đúng năng lực thực chất của người học.

Sáu nhóm hành vi vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số

Dự thảo đã chỉ rõ các hành vi bị coi là vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số để người học và giảng viên nhận diện. Đầu tiên là hành vi sử dụng công nghệ, bao gồm AI, để gian lận trong học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc trong các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học. Thứ hai là việc sao chép, đạo văn hoặc sử dụng trái phép các loại tài liệu, dữ liệu, học liệu số và kết quả nghiên cứu. Nhóm hành vi thứ ba liên quan đến việc giả mạo hoặc làm sai lệch các dữ liệu, kết quả nghiên cứu cũng như thông tin học tập của cá nhân. Việc nhờ người khác thực hiện hoặc thực hiện thay các nhiệm vụ học tập, kiểm tra, đánh giá; không công bố hoặc công bố không đầy đủ việc sử dụng công nghệ, AI khi có yêu cầu cũng được xem là hành vi vi phạm. Dự thảo yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học phải công khai quy định, tiêu chí đánh giá và có cơ chế giải trình, phúc tra kết quả.

Trách nhiệm của nhà trường: từ quy định nội bộ đến giám sát thực tế

Để đảm bảo liêm chính học thuật, các cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm ban hành bộ quy định nội bộ, xác định rõ các hành vi vi phạm, quy trình xử lý và trách nhiệm của từng bên. Nhà trường không chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản mà phải thiết lập và vận hành các cơ chế kiểm soát, giám sát và xử lý vi phạm một cách thực tế. Một yêu cầu quan trọng đối với các trường là phải ứng dụng chính công nghệ để phát hiện các hành vi gian lận trong môi trường số. Song song đó, các đơn vị đào tạo cần tổ chức phổ biến, tuyên truyền rộng rãi nhằm nâng cao nhận thức về liêm chính học thuật cho toàn thể cán bộ, giảng viên và sinh viên. Các trường cũng phải xây dựng hệ thống quản lý học tập và đánh giá có khả năng xác thực danh tính người học, đảm bảo tính toàn vẹn và khả năng truy vết dữ liệu. Dự thảo quy định giảng viên, người học và các bên liên quan tham gia hoạt động học thuật đều có trách nhiệm tuân thủ tuyệt đối quy định về liêm chính học thuật.

Trách nhiệm của cá nhân và doanh nghiệp cung cấp nền tảng

Mỗi cá nhân tham gia hoạt động học thuật phải giữ thái độ trung thực trong mọi hoạt động và tự chịu trách nhiệm về sản phẩm học tập, giảng dạy hoặc nghiên cứu của chính mình. Dự thảo nhấn mạnh rằng việc sử dụng AI trong đào tạo phải bảo đảm hỗ trợ, không thay thế vai trò của giảng viên, không làm sai lệch kết quả học tập, tuân thủ liêm chính học thuật và có cơ chế kiểm soát, giám sát. Ngoài ra, các tổ chức và doanh nghiệp cung cấp nền tảng, giải pháp công nghệ cho giáo dục đại học cũng phải chịu trách nhiệm tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn dữ liệu và bảo mật thông tin để góp phần duy trì môi trường học thuật lành mạnh. Điều này cho thấy sự mở rộng phạm vi điều chỉnh của dự thảo, không chỉ giới hạn trong nội bộ trường học.

Bối cảnh và ý nghĩa: liêm chính học thuật trước làn sóng AI

Dự thảo được đưa ra trong bối cảnh công nghệ số và AI ngày càng thâm nhập sâu vào giáo dục đại học, mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức về tính trung thực và minh bạch. Việc quy định rõ các hành vi vi phạm và yêu cầu các trường xây dựng cơ chế giám sát là bước đi cần thiết để bảo vệ chất lượng đào tạo và uy tín của hệ thống giáo dục. Trước đó, đã có những vụ việc liên quan đến liêm chính khoa học, như việc đục bỏ hai vị trí trên bia tiến sĩ ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 vì vi phạm liêm chính khoa học. Dự thảo lần này được kỳ vọng sẽ tạo ra một khung pháp lý rõ ràng, giúp các trường chủ động hơn trong việc phòng ngừa và xử lý các hành vi gian lận trong môi trường số. Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư, dự kiến sẽ có hiệu lực trong thời gian tới, tác động trực tiếp đến toàn bộ hệ thống giáo dục đại học tại Việt Nam.

Tóm lược

• Bộ GD&ĐT đề xuất quy định ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học, nhấn mạnh liêm chính học thuật.
• Công nghệ và AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò giảng viên.
• Sáu nhóm hành vi vi phạm liêm chính học thuật được liệt kê cụ thể, bao gồm gian lận bằng AI, đạo văn, giả mạo dữ liệu.
• Các trường đại học phải ban hành quy định nội bộ, thiết lập cơ chế giám sát và xử lý vi phạm.
• Nhà trường phải sử dụng công nghệ để phát hiện gian lận, đồng thời nâng cao nhận thức về liêm chính học thuật.
• Cá nhân và doanh nghiệp cung cấp nền tảng công nghệ cũng có trách nhiệm tuân thủ quy định.