Bộ NN&PTNT đề xuất cấp sổ đỏ cho đất mua bán giấy tay

Sự thật chính

• Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất sửa đổi Luật Đất đai 2024.
• Đề xuất công nhận quyền sử dụng đất cho các trường hợp mua bán bằng giấy viết tay từ 1/7/2014 đến 1/8/2024.
• Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ ngày 1/8/2024.
• Việc sửa đổi nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý, bảo vệ quyền lợi người dân.
• Đề xuất cũng điều chỉnh quyền của người sử dụng đất khi có thông báo thu hồi nhưng chưa có quyết định.
• Dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua dự án luật sửa đổi vào tháng 10-2026.
• Đề xuất sửa đổi khoảng 65 điều của Luật Đất đai 2024.

Đề xuất công nhận đất mua bán giấy tay, gỡ vướng pháp lý

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Chính phủ đề xuất bổ sung dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai vào chương trình lập pháp năm 2026. Động thái này nhằm giải quyết tình trạng tồn tại hơn một thập kỷ qua về các giao dịch chuyển nhượng đất đai gặp vướng mắc pháp lý, mà cụ thể là các trường hợp mua bán nhà đất bằng giấy viết tay. Theo đó, những người sở hữu đất thông qua giấy viết tay không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Điều này dẫn đến hạn chế trong việc giao dịch, thế chấp và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người dân. Để khắc phục tình trạng này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất công nhận quyền sử dụng đất đối với các trường hợp mua bán bằng giấy viết tay trong giai đoạn từ sau ngày 1 tháng 7 năm 2014 đến trước ngày 1 tháng 8 năm 2024, thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực thi hành.

Điều chỉnh quyền lợi khi thu hồi đất và chống trục lợi

Tờ trình của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề cập đến việc điều chỉnh quyền của người sử dụng đất khi cơ quan nhà nước có thông báo thu hồi đất nhưng chưa ban hành quyết định thu hồi chính thức. Thực tế cho thấy, trong thời gian chờ đợi này, người sở hữu đất vẫn có thể thực hiện các giao dịch như chuyển nhượng, tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, điều này cũng tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tình trạng mua bán "đón đền bù" nhằm trục lợi chính sách. Để ngăn chặn tình trạng này, Bộ đề xuất siết chặt quy định theo hướng: người nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất trong giai đoạn chờ thu hồi chỉ được hưởng quyền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tương ứng với người có đất bị thu hồi trước đó. Việc siết chặt giao dịch đất trong thời gian chờ thu hồi được cơ quan soạn thảo nhận định sẽ góp phần hạn chế tình trạng đầu cơ, đảm bảo sự công bằng trong chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng.

Nới lỏng thủ tục đất lúa và xử lý đất có nguồn gốc phức tạp

Quy định hiện hành yêu cầu cá nhân phải thành lập tổ chức kinh tế và lập phương án sử dụng đất khi nhận chuyển nhượng đất trồng lúa vượt hạn mức. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy định này làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí và chưa thực sự phù hợp với thực tế triển khai các dự án. Do đó, cơ quan soạn thảo đề xuất nới lỏng theo hướng, nếu đã có dự án đầu tư phù hợp thì không cần lập thêm phương án sử dụng đất trồng lúa. Điều này nhằm giảm bớt rào cản thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc khai thác hiệu quả quỹ đất. Bên cạnh đó, tờ trình cũng đề cập đến việc xử lý linh hoạt hơn đối với các trường hợp đất có nguồn gốc phức tạp, như đất lấn chiếm hoặc giao trái thẩm quyền trong quá khứ, để phù hợp hơn với tình hình sử dụng đất thực tế.

Luật Đất đai 2024 bộc lộ vướng mắc, cần sửa đổi

Luật Đất đai 2024, sau gần hai năm đi vào triển khai, đã bộc lộ nhiều vướng mắc phát sinh trong thực tiễn mà chưa được xử lý dứt điểm. Mặc dù đã có 26 văn bản được ban hành để tháo gỡ khó khăn, nhưng một số điểm nghẽn quan trọng vẫn còn tồn tại, bao gồm các vấn đề về giá đất, quy trình thu hồi, chính sách bồi thường, thủ tục hành chính và việc phân cấp thẩm quyền. Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định việc sửa đổi lần này nhằm mục tiêu tháo gỡ các điểm nghẽn này, giảm thiểu tranh chấp đất đai và khơi thông nguồn lực từ đất đai đang bị “treo”. Tuy nhiên, Bộ cũng nhấn mạnh rằng việc công nhận quyền sử dụng đất phải đi kèm với các tiêu chí rõ ràng để phòng tránh tình trạng trục lợi. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung dự kiến sẽ điều chỉnh khoảng 65 điều của Luật Đất đai 2024, với trọng tâm là luật hóa các cơ chế đã được thí điểm và tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương hai cấp.

Phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính là trọng tâm sửa đổi

Việc sửa đổi Luật Đất đai lần này tập trung vào hai nhóm nội dung lớn. Nhóm thứ nhất bao gồm các quy định nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Các vấn đề được xem xét bao gồm đăng ký, cấp giấy chứng nhận, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, tách thửa, hợp thửa, chế độ sử dụng một số loại đất, hệ thống thông tin về đất đai và giải quyết tranh chấp. Nhóm thứ hai tập trung vào việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp và cải cách hành chính trong lĩnh vực đất đai. Bộ đề xuất sửa đổi các quy định về thẩm quyền thực hiện quản lý nhà nước về đất đai để phù hợp với mô hình này, cũng như các quy định về thẩm quyền thực hiện theo phân cấp, ủy quyền. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Chính phủ báo cáo, đề xuất Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung vào chương trình lập pháp năm 2026. Dự kiến, dự án luật sửa đổi sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp tháng 10 năm 2026 theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Cơ chế đặc thù cho vi phạm đất đai trước Luật Đất đai 2024

Một điểm đáng chú ý trong đề xuất sửa đổi Luật Đất đai là việc Quốc hội lần đầu tiên thiết lập một cơ chế đặc thù cho phép không truy cứu, tạm hoãn hoặc miễn trách nhiệm hình sự đối với các vi phạm đất đai của các cá nhân, tổ chức không có yếu tố tham nhũng. Cơ chế này áp dụng cho các vi phạm xảy ra trước thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực thi hành. Mục đích là để giải quyết dứt điểm các tồn đọng, vướng mắc pháp lý liên quan đến đất đai, tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp ổn định hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc sửa đổi này được kỳ vọng sẽ góp phần khơi thông nguồn lực đất đai, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong quản lý đất đai.

Tóm lược

• Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất sửa đổi Luật Đất đai 2024 để giải quyết các vướng mắc pháp lý.
• Đề xuất công nhận quyền sử dụng đất cho các trường hợp mua bán bằng giấy viết tay từ năm 2014 đến 2024.
• Quy định mới nhằm bảo vệ quyền lợi người dân, hạn chế trục lợi chính sách khi thu hồi đất.
• Dự kiến sửa đổi khoảng 65 điều, tập trung vào phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính.
• Có thể có cơ chế đặc thù miễn trừ trách nhiệm hình sự cho các vi phạm đất đai không có yếu tố tham nhũng trước Luật Đất đai 2024.