VCCI đề xuất điều kiện rõ ràng hơn cho tạm hoãn truy cứu hình sự doanh nghiệp

Sự thật chính

• VCCI gửi góp ý dự thảo hồ sơ chính sách Bộ luật Hình sự do Bộ Công an chủ trì soạn thảo.
• Dự thảo đề xuất tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự cho hành vi gây thiệt hại kinh tế nếu phục vụ 'phát triển kinh tế xã hội'.
• VCCI đánh giá cao chế định nhưng cho rằng điều kiện định tính khó xác định thực tế.
• VCCI đề nghị điều kiện cốt lõi: hành vi gây thiệt hại kinh tế, không tham nhũng, vụ lợi cá nhân, có khả năng khắc phục toàn bộ hậu quả.
• VCCI viện dẫn Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới xây dựng pháp luật.
• Dự thảo chưa làm rõ hậu quả pháp lý sau thời gian khắc phục hậu quả.

Một bước tiến trong cải cách hình sự

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa gửi góp ý dự thảo hồ sơ chính sách Bộ luật Hình sự, do Bộ Công an chủ trì soạn thảo. VCCI đánh giá cao việc dự thảo đề xuất chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với hành vi vi phạm gây thiệt hại về kinh tế. Theo VCCI, đây là hướng tiếp cận tiến bộ, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới trong xây dựng và thi hành pháp luật. Tuy nhiên, VCCI chỉ ra rằng dự thảo đặt điều kiện hành vi phải gắn với mục đích “phát triển kinh tế xã hội” hoặc “mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cho địa phương, đất nước”. Trên thực tế, hoạt động sản xuất kinh doanh nào cũng góp phần phát triển kinh tế xã hội ở những mức độ khác nhau, và việc xác định một hoạt động kinh tế cụ thể có đáp ứng mục đích này hay không là rất khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Điều kiện mang tính định tính này có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các cơ quan tố tụng, từ đó ảnh hưởng đến tính công bằng và minh bạch của chính sách.

Kiến nghị điều kiện cốt lõi thay thế

Để khắc phục bất cập, VCCI đề nghị cân nhắc điều chỉnh theo hướng xác định các điều kiện cốt lõi rõ ràng hơn. Cụ thể, hành vi phải gây thiệt hại về kinh tế; không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi cá nhân; và chủ thể vi phạm có khả năng và cam kết khắc phục toàn bộ hậu quả. VCCI nhấn mạnh cách tiếp cận này vừa đảm bảo tính khả thi trong áp dụng, vừa đúng tinh thần Nghị quyết 68 khi khẳng định “kiên quyết không áp dụng xử lý hình sự” trong trường hợp có thể xử lý bằng biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính. Cơ quan này cũng lưu ý rằng dự thảo chưa làm rõ hậu quả pháp lý tiếp theo sau khi cho thời gian khắc phục hậu quả. Điều này có thể tạo ra khoảng trống pháp lý, ảnh hưởng đến tính minh bạch và hiệu quả của chế định.

Bối cảnh chính sách và ý nghĩa

Đề xuất tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự nằm trong nỗ lực cải cách pháp luật hình sự nhằm thúc đẩy môi trường kinh doanh. Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới trong xây dựng và thi hành pháp luật là nền tảng chính trị cho hướng tiếp cận này. Việc áp dụng chế định mới có thể giúp doanh nghiệp tránh bị truy tố hình sự khi vi phạm gây thiệt hại kinh tế nhưng có thiện chí khắc phục. Tuy nhiên, nếu điều kiện không rõ ràng, chính sách có thể bị lạm dụng hoặc áp dụng tùy tiện, làm suy yếu tính răn đe của pháp luật. VCCI đã tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội để đưa ra góp ý, thể hiện vai trò cầu nối giữa khu vực tư nhân và cơ quan soạn thảo.

Những vấn đề còn bỏ ngỏ

Dự thảo hiện chưa quy định rõ hậu quả pháp lý sau khi doanh nghiệp hoàn thành khắc phục hậu quả. Liệu việc truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ được miễn hoàn toàn hay chỉ tạm dừng? VCCI cho rằng cần làm rõ để doanh nghiệp có cơ sở yên tâm đầu tư. Ngoài ra, tiêu chí “không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi cá nhân” cũng cần được định nghĩa cụ thể để tránh tranh cãi. VCCI đề xuất điều kiện này là một trong ba yếu tố cốt lõi, nhưng chưa đưa ra tiêu chí đánh giá chi tiết. Việc xác định “khả năng khắc phục toàn bộ hậu quả” cũng có thể gây khó khăn, đặc biệt khi thiệt hại lớn hoặc phức tạp. Cần có cơ chế giám sát và thẩm định năng lực tài chính của doanh nghiệp.

Triển vọng và tác động đến doanh nghiệp

Nếu được chấp thuận, chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ là công cụ pháp lý quan trọng, giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý khi thực hiện các dự án kinh tế. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh thu hút đầu tư tư nhân và nước ngoài. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, các điều kiện áp dụng cần được quy định chặt chẽ, minh bạch. VCCI kiến nghị cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội. Cộng đồng doanh nghiệp đang kỳ vọng vào một khung pháp lý vừa bảo vệ lợi ích nhà nước, vừa tạo điều kiện cho sản xuất kinh doanh phát triển. Quyết định cuối cùng sẽ phụ thuộc vào sự cân nhắc của Bộ Công an và các cơ quan lập pháp.

Tóm lược

• VCCI ủng hộ chế định tạm hoãn truy cứu hình sự nhưng đề xuất thay điều kiện định tính bằng ba tiêu chí cốt lõi: thiệt hại kinh tế, không tham nhũng, có khả năng khắc phục.
• Dự thảo Bộ luật Hình sự do Bộ Công an soạn thảo cần làm rõ hậu quả pháp lý sau thời gian khắc phục hậu quả.
• Chính sách dựa trên Nghị quyết 68 và 66 của Trung ương, nhấn mạnh xử lý dân sự, kinh tế, hành chính thay vì hình sự khi có thể.
• Việc xác định 'phát triển kinh tế xã hội' khó thực thi, có thể dẫn đến áp dụng không thống nhất giữa các cơ quan tố tụng.
• VCCI đóng vai trò trung gian tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, góp phần hoàn thiện chính sách hình sự.