Bộ GD&ĐT đề xuất Quỹ học bổng quốc gia đầu tư dài hạn cho nhân tài

Sự thật chính

• Bộ GD&ĐT dự kiến triển khai 5 chương trình học bổng quốc gia.
• Quỹ học bổng hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, có tư cách pháp nhân.
• Học bổng hướng tới đầu tư dài hạn, không chỉ khuyến khích học tập hàng năm.
• Ưu tiên người học có thành tích xuất sắc, học viên sau đại học, ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ.
• Mức hỗ trợ đại học từ 3,7 - 5,5 triệu đồng/tháng, thạc sĩ, tiến sĩ tối đa 8,4 triệu đồng/tháng.
• Chính sách áp dụng từ 1/9/2026 cho công dân Việt Nam theo học hệ chính quy.

Thiết lập cơ chế học bổng quốc gia hiện đại, minh bạch

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang dự thảo quy chế tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ học bổng quốc gia, với mục tiêu khắc phục tình trạng phân tán, ngắn hạn của các chương trình học bổng hiện hành. Quỹ mới được kỳ vọng sẽ hình thành cơ chế phát hiện sớm, bồi dưỡng liên tục và đầu tư có trọng tâm cho những người học có tiềm năng. Theo dự thảo, Quỹ học bổng quốc gia sẽ hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng. Tài chính của quỹ sẽ được quản lý, hạch toán, theo dõi công khai và minh bạch. Nguyên tắc không trùng lặp chính sách, không cấp trùng cùng nội dung chi và thời gian hỗ trợ với các học bổng từ ngân sách nhà nước cũng được đặt ra. Điểm mới nổi bật là quỹ hướng tới đầu tư dài hạn cho sự phát triển con người, từ bậc phổ thông đến giáo dục nghề nghiệp, đại học và sau đại học. Điều này khác biệt so với các học bổng hiện nay thường mang tính khuyến khích học tập theo từng năm học.

Năm chương trình học bổng và tiêu chí xét chọn cạnh tranh

Quỹ học bổng quốc gia dự kiến triển khai 5 chương trình học bổng chính: học bổng tài năng, học bổng đi học tại nước ngoài, học bổng theo điều ước quốc tế, học bổng thu hút người nước ngoài học tại Việt Nam, và học bổng tạo cơ hội phát triển cho các nhóm ưu tiên. Việc xét chọn sẽ dựa trên khung tiêu chí và thang điểm do Bộ GD&ĐT quy định, với trọng số cao nhất dành cho thành tích học tập, nghiên cứu và kỹ năng nghề. Các tiêu chí bổ sung có thể bao gồm kế hoạch phát triển cá nhân, kế hoạch học tập, nghiên cứu, huấn luyện. Đối với các chương trình nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, ý tưởng, mô hình, sản phẩm thử nghiệm và lộ trình triển khai cũng sẽ được xem xét. Chính sách ưu tiên sẽ được thực hiện thông qua cộng điểm hoặc xếp hạng. Đặc biệt, đối với người học không thuộc diện ưu tiên, tiêu chuẩn xét chọn sẽ cao hơn, đòi hỏi năng lực, thành tích và tiềm năng phát triển nổi trội, tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh.

Ưu tiên nhân tài trong các ngành khoa học, kỹ thuật chiến lược

Bộ GD&ĐT đề xuất chính sách học bổng đặc biệt cho 15 nhóm ngành khoa học, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, nhằm thu hút và giữ chân người học giỏi. Mục tiêu là nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua việc đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính sách này dự kiến áp dụng từ ngày 1/9/2026, dành cho công dân Việt Nam theo học hệ chính quy từ bậc cử nhân, kỹ sư đến thạc sĩ, tiến sĩ. Các mức học bổng sẽ tăng dần theo trình độ, với bậc đại học dao động từ 3,7 - 5,5 triệu đồng/tháng (10 tháng/năm), và bậc thạc sĩ, tiến sĩ tối đa 8,4 triệu đồng/tháng (12 tháng/năm). Đối tượng nhận học bổng bao gồm thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia/quốc tế trong vòng ba năm, hoặc thí sinh có tổng điểm thi tốt nghiệp từ 22,50 điểm trở lên ở các tổ hợp xét tuyển có môn Toán và hai môn Khoa học tự nhiên (Lý, Hóa, Sinh), đồng thời nằm trong nhóm 30% thí sinh có điểm trúng tuyển cao nhất cùng ngành.

Yêu cầu nghiên cứu khắt khe cho bậc sau đại học

Đối với chương trình đào tạo thạc sĩ, yêu cầu sẽ tập trung vào năng lực nghiên cứu khoa học. Cụ thể, đối với bậc tiến sĩ, ứng viên cần chứng minh đã là tác giả đứng đầu hoặc liên hệ của ít nhất một bài báo khoa học thuộc danh mục tạp chí do Hội đồng giáo sư nhà nước quy định, được chấp nhận đăng trong vòng 12 tháng liền trước. Việc xét và chi trả học bổng sẽ được thực hiện dựa trên dữ liệu sẵn có từ hồ sơ đăng ký xét tuyển đại học, nhằm giảm thiểu thủ tục hành chính cho người học và đảm bảo tính công khai, minh bạch, hiệu quả. Ông Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh rằng chính sách này mở ra cơ hội rõ ràng cho những học sinh có năng lực về khoa học tự nhiên và công nghệ. Ông khuyến nghị các thí sinh có nền tảng tốt về Toán và các môn khoa học tự nhiên cần tập trung cao độ để đạt kết quả tốt nhất trong kỳ thi sắp tới.

Huy động đa dạng nguồn lực và cơ chế giám sát chặt chẽ

Bên cạnh ngân sách nhà nước đóng vai trò hỗ trợ khởi tạo, Quỹ học bổng quốc gia còn có thể huy động tài trợ, đồng tài trợ, ủy thác và đóng góp tự nguyện từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Cơ chế này nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính bền vững cho quỹ. Hoạt động của quỹ sẽ gắn liền với cơ chế giám sát, hậu kiểm, trách nhiệm giải trình, quản trị dữ liệu và chuyển đổi số, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý. Hội đồng Quản lý quỹ do Bộ trưởng GD&ĐT thành lập, gồm không quá 11 thành viên, hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm với nhiệm kỳ 5 năm. Hội đồng có vai trò quan trọng trong việc định hướng và giám sát hoạt động của quỹ.

Đầu tư cho nguồn vốn con người, nâng cao năng lực cạnh tranh

Về dài hạn, Quỹ học bổng quốc gia không chỉ đơn thuần là một cơ chế hỗ trợ tài chính. Nó được xem là một công cụ đầu tư chiến lược cho nguồn vốn con người của đất nước. Thông qua việc đầu tư có trọng tâm vào những người học có tiềm năng và theo đuổi các lĩnh vực mũi nhọn, quỹ kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cuối cùng là nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trên trường quốc tế. Chính sách học bổng mới này được kỳ vọng sẽ tạo ra một thế hệ chuyên gia, nhà khoa học tài năng, đóng góp vào sự phát triển bền vững của Việt Nam trong tương lai.

Tóm lược

• Quỹ học bổng quốc gia mới sẽ thay thế các chương trình học bổng hiện tại, hướng tới đầu tư dài hạn và có trọng tâm.
• Quỹ sẽ triển khai 5 chương trình học bổng với tiêu chí xét chọn cạnh tranh, ưu tiên nhân tài.
• Học bổng tập trung vào các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ chiến lược, với mức hỗ trợ hấp dẫn.
• Chính sách học bổng áp dụng từ năm 2026, yêu cầu năng lực nghiên cứu cao đối với bậc sau đại học.
• Quỹ sẽ huy động đa dạng nguồn lực và hoạt động dưới sự giám sát chặt chẽ.
• Mục tiêu cuối cùng là đầu tư cho nguồn vốn con người, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.