Không khí lạnh mới tràn về cuối tuần, miền Bắc tiếp tục đối mặt với mưa đá và dông lốc

Sự thật chính

• Đợt không khí lạnh mới dự kiến tác động miền Bắc từ ngày 8-9/5, gây mưa dông, tố lốc, mưa đá và gió giật mạnh.
• Từ chiều 2/5 đến sáng 4/5, mưa đá, dông, lốc, sét đã làm 12 người bị thương tại Thái Nguyên và Tuyên Quang.
• Thiên tai làm hư hỏng, tốc mái 3.100 nhà tại 9 tỉnh, trong đó Thái Nguyên chịu thiệt hại nặng nhất với 1.382 nhà.
• 15.722 ha lúa và hoa màu bị ảnh hưởng, riêng Nghệ An mất 7.560 ha và Hà Tĩnh mất 5.827 ha.
• Khả năng xuất hiện El Nino từ giữa năm 2026 là 80-90%, có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm (20-25%) và kéo dài sang 2027.
• Mưa đá kích thước lớn (cỡ quả trứng gà) xuất hiện tại Phú Thọ và Thái Nguyên do hội tụ nhiều yếu tố thời tiết bất lợi.
• Khoảng ngày 5-7/5, khu vực phía Nam cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng xuất hiện mưa rào và dông diện rộng.

Đợt thiên tai đầu tháng 5 gây thiệt hại nặng nề

Trong các ngày từ 2 đến 4 tháng 5, dông, lốc, sét và mưa đá đã tàn phá nhiều địa phương thuộc khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc. Theo số liệu từ Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thiên tai đã khiến 12 người bị thương, trong đó Thái Nguyên ghi nhận 5 người và Tuyên Quang 7 người. Về cơ sở hạ tầng, 3.100 ngôi nhà bị hư hỏng hoặc tốc mái trên diện rộng. Thái Nguyên là địa phương chịu thiệt hại nặng nhất với 1.382 nhà, tiếp theo là Nghệ An (953 nhà), Phú Thọ (376 nhà), Tuyên Quang (159 nhà), Lào Cai (102 nhà), Điện Biên (53 nhà), Hà Tĩnh (48 nhà), Cao Bằng (22 nhà) và Thanh Hóa (5 nhà). Ngành nông nghiệp cũng hứng chịu tổn thất lớn: 15.722 ha lúa và hoa màu bị ảnh hưởng. Nghệ An mất 7.560 ha, Hà Tĩnh mất 5.827 ha, các tỉnh khác như Điện Biên (771 ha), Thái Nguyên (764 ha), Tuyên Quang (342 ha), Hà Nội (307 ha), Lào Cai (116 ha) và Thanh Hóa (35 ha) cũng ghi nhận thiệt hại đáng kể.

Mưa đá kích thước lớn hiếm gặp đầu tháng 5

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết hiện tượng mưa đá xuất hiện tập trung trên cả khu vực miền núi, trung du và đồng bằng trong giai đoạn đầu tháng 5 là điều hiếm gặp. Đặc biệt, tại Phú Thọ và Thái Nguyên, mưa đá có kích thước lớn, cỡ quả trứng gà hoặc bóng tennis. Theo ông Hưởng, nguyên nhân là do khu vực này liên tục duy trì trạng thái nóng ẩm, có nắng ban ngày, tích lũy năng lượng đối lưu trong khí quyển. Trên cao tồn tại rãnh thấp trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5.000 mét, cùng với một bộ phận không khí lạnh yếu từ phía Bắc dịch chuyển xuống phía nam, nén rãnh áp thấp đi qua Bắc Bộ. “Vào thời gian buổi chiều, do nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm bị đẩy bốc lên mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển rất nhanh theo chiều thẳng đứng. Dòng khí đi lên rất mạnh giữ các khối băng trong mây lâu hơn, khiến chúng ngày càng lớn trước khi rơi xuống. Nếu không kịp tan hết, chúng tạo thành mưa đá”, ông giải thích.

Đợt không khí lạnh mới sắp tràn về

Dự báo khoảng ngày 8-9 tháng 5 (thứ Sáu và thứ Bảy tuần này), một đợt không khí lạnh mới sẽ tác động đến miền Bắc, khiến khu vực này tiếp tục có mưa dông, kèm theo nguy cơ tố, lốc, mưa đá và gió giật mạnh. Ông Nguyễn Văn Hưởng nhấn mạnh rằng người dân cần đề phòng các hiện tượng thời tiết cực đoan trong giai đoạn chuyển mùa. Ngoài ra, từ ngày 5 đến 7 tháng 5, khu vực phía Nam cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng xuất hiện mưa rào và dông diện rộng, tập trung vào chiều và tối. Trong các cơn dông, cần cảnh giác với lốc sét, mưa đá và gió giật mạnh. Trong đợt thiên tai vừa qua, nhiều trạm khí tượng đã ghi nhận lượng mưa rất lớn trong thời gian ngắn: Tân Pheo (Phú Thọ) đạt 171 mm, Lâm Thao (Phú Thọ) 168 mm, Kỳ Giang (Hà Tĩnh) 156 mm. Những trận mưa cường độ cao như vậy có thể gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, đặc biệt tại khu vực miền núi và địa hình dốc.

El Nino sắp xuất hiện, thời tiết năm 2026 diễn biến phức tạp

Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, khả năng xuất hiện El Nino từ giữa năm 2026 là rất cao, với xác suất 80-90%. Hiện tượng này có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm với xác suất 20-25% và kéo dài sang năm 2027. Trong năm nay, nắng nóng được dự báo nhiều và gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm. Mưa và bão dự kiến ít hơn, nhưng các hiện tượng dông, lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa và mưa lớn cục bộ có thể xuất hiện nhiều hơn. Mưa lớn cục bộ với cường độ lớn trong thời gian ngắn tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, đặc biệt tại khu vực miền núi và địa hình dốc. Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động ứng phó: khi có mưa đá, nên trú trong nhà, đóng kín cửa, tránh xa cửa kính để hạn chế thương tích do vỡ kính. Đối với gió giật mạnh, cần gia cố mái nhà, chằng chống vật dụng dễ bị gió cuốn, không ở gần khu vực có nguy cơ sập đổ. Ngoài ra, tắt các thiết bị điện khi có sét, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời để giảm rủi ro bị sét đánh.

Những bài học từ đợt thiên tai đầu tháng 5

Đợt thiên tai vừa qua một lần nữa cho thấy sức tàn phá của các hiện tượng thời tiết cực đoan trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Việc mưa đá xuất hiện dày đặc trên cả miền núi, trung du và đồng bằng là điều hiếm gặp, đặt ra câu hỏi về khả năng thích ứng của cơ sở hạ tầng và cộng đồng. Thống kê thiệt hại cho thấy sự chênh lệch lớn giữa các địa phương: trong khi Thái Nguyên có tới 1.382 nhà bị tốc mái, thì các tỉnh như Thanh Hóa chỉ ghi nhận 5 nhà. Điều này phản ánh mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy thuộc vào địa hình, mật độ dân cư và chất lượng công trình. Về nông nghiệp, Nghệ An và Hà Tĩnh là hai tỉnh chịu thiệt hại nặng nhất về diện tích cây trồng, với tổng cộng hơn 13.000 ha bị ảnh hưởng. Điều này có thể tác động đến sinh kế của hàng nghìn hộ nông dân trong vụ hè thu.

Triển vọng thời tiết những tháng tới

Với dự báo El Nino có khả năng xuất hiện từ giữa năm 2026, Việt Nam cần chuẩn bị cho một kịch bản thời tiết khắc nghiệt hơn. Nắng nóng gay gắt, mưa lớn cục bộ và các hiện tượng dông lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa có thể gia tăng cả về tần suất lẫn cường độ. Các cơ quan chức năng đã đưa ra cảnh báo sớm và khuyến cáo người dân các biện pháp phòng tránh cụ thể. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này phụ thuộc lớn vào ý thức và sự chuẩn bị của từng cộng đồng. Trong bối cảnh đó, việc đầu tư vào hệ thống cảnh báo sớm, nâng cấp cơ sở hạ tầng chống chịu thiên tai và tăng cường năng lực ứng phó cho người dân là những ưu tiên cấp bách. Những đợt thời tiết cực đoan như vừa qua không chỉ là lời cảnh báo, mà còn là cơ hội để rút ra bài học cho tương lai.

Tóm lược

• Đợt không khí lạnh mới từ ngày 8-9/5 sẽ tiếp tục gây mưa dông, tố lốc, mưa đá và gió giật mạnh tại miền Bắc.
• Thiên tai ngày 2-4/5 đã làm 12 người bị thương, 3.100 nhà hư hỏng và 15.722 ha cây trồng bị ảnh hưởng.
• Mưa đá kích thước lớn (cỡ quả trứng gà) tại Phú Thọ và Thái Nguyên là hiện tượng hiếm gặp đầu tháng 5.
• El Nino có 80-90% khả năng xuất hiện từ giữa năm 2026, có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm.
• Năm 2026 dự báo nắng nóng gay gắt hơn, mưa bão ít hơn nhưng dông lốc, mưa đá và mưa lớn cục bộ gia tăng.
• Người dân cần chủ động phòng tránh: trú trong nhà khi mưa đá, gia cố nhà cửa, tắt thiết bị điện khi có sét.