Mỹ và Iran đấu súng ở Eo biển Hormuz, căng thẳng leo thang

Sự thật chính

• Mỹ nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự Iran ngày 8.5.
• Iran cáo buộc Mỹ tấn công tàu chở dầu và vi phạm lệnh ngừng bắn.
• Eo biển Hormuz chứng kiến hai tháng xung đột, ảnh hưởng nặng nề đến hàng hải.
• Hơn 1.550 tàu với 22.500 thủy thủ bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư.
• Chi phí bảo hiểm cho tàu thuyền tăng vọt từ dưới 1% lên 3-10% giá trị hàng hóa.
• Hapag-Lloyd thiệt hại 60 triệu USD mỗi tuần do xung đột.

Mỹ đáp trả đòn tấn công trên biển

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo lực lượng nước này đã nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự Iran vào ngày 8.5, cáo buộc Tehran thực hiện các cuộc tấn công "vô cớ" bằng tên lửa, máy bay không người lái và tàu nhỏ nhằm vào tàu chiến Mỹ trên eo biển Hormuz. CENTCOM cho biết các cơ sở bị tấn công bao gồm "các địa điểm phóng tên lửa và máy bay không người lái, địa điểm chỉ huy và kiểm soát, và trung tâm tình báo, giám sát và trinh sát". Lực lượng Mỹ đã đánh chặn các cuộc tấn công này và đáp trả bằng hành động tự vệ khi các tàu khu trục USS Truxtun, USS Rafael Peralta và USS Mason di chuyển qua tuyến đường biển quốc tế. Tuy nhiên, CENTCOM khẳng định không tìm cách leo thang căng thẳng mà chỉ sẵn sàng tự vệ. Thông cáo báo chí nhấn mạnh không có tài sản nào của Mỹ bị tấn công trong sự cố này.

Iran phản bác, cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận

Trong khi đó, Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã ra tuyên bố cho rằng Mỹ đã vi phạm một thỏa thuận ngừng bắn. Theo IRGC, quân đội Mỹ đã tấn công một tàu chở dầu của Iran gần cảng Jask. Hải quân Iran tuyên bố đã đáp trả bằng "các đầu đạn nổ mạnh" và "tình báo giám sát cho thấy thiệt hại đáng kể đối với kẻ thù Mỹ, và 3 tàu của đối phương đã nhanh chóng bỏ chạy khỏi khu vực eo biển Hormuz". Hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran đưa tin nhiều tiếng nổ đã được nghe thấy gần thành phố Bandar Abbas, song nguồn gốc và vị trí chính xác vẫn chưa được xác định. Hãng Tasnim bổ sung rằng một số nguồn tin cho rằng các tiếng nổ có liên quan đến hoạt động của Hải quân IRGC "nhằm cảnh báo một số tàu thuyền về việc đi qua trái phép eo biển Hormuz". Truyền thông địa phương cho biết các tiếng nổ cũng đã được nghe thấy ở Tehran, nhưng tình hình sau đó đã trở lại bình thường.

Eo biển Hormuz tê liệt, hàng hải lao đao

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh eo biển Hormuz, tuyến đường biển huyết mạch, đã chứng kiến hai tháng "sóng gió" và tắc nghẽn nghiêm trọng. Trước chiến sự, khoảng 100-135 tàu đi qua eo biển mỗi ngày. Tuy nhiên, lưu lượng hiện tại đã giảm mạnh, khi Iran yêu cầu các tàu phải trải qua quy trình kiểm tra do IRGC điều hành để được cấp quyền đi lại an toàn. Quy trình này đòi hỏi tàu đi theo tuyến gần bờ biển Iran, cung cấp thông tin chi tiết về thủy thủ đoàn, hàng hóa và nộp phí trong một số trường hợp. Tuy nhiên, việc nộp phí lại tiềm ẩn nguy cơ vi phạm các lệnh trừng phạt từ Mỹ và Liên minh châu Âu. Ông Sean Pribyl, chuyên gia tại hãng luật Holland & Knight, nhận định vấn đề cốt lõi vẫn là an toàn trên tuyến đường này và "có vẻ chúng ta còn rất lâu mới có thể khôi phục dòng lưu thông và hoạt động hàng hải tự do qua eo biển."

Hàng nghìn tàu thuyền và thủy thủ mắc kẹt

Do gần như không thể qua eo biển suốt hai tháng qua, hiện có hơn 1.550 tàu với khoảng 22.500 thủy thủ đang mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư. Các mặt hàng chủ yếu bị ảnh hưởng bao gồm dầu thô, sản phẩm dầu mỏ như phân bón, cùng hàng nghìn lao động hàng hải. Để gây sức ép với Iran, Hải quân Mỹ đang phong tỏa các cảng của nước này và thực thi lệnh phong tỏa bên ngoài eo biển tại vịnh Oman và biển Arab. Tướng không quân Mỹ Dan Caine cho biết tình hình này gây ra những thách thức lớn cho ngành vận tải biển. Các hãng vận tải lớn và chủ tàu cho rằng việc đi lại qua eo Hormuz vẫn quá nguy hiểm, do sự xuất hiện của xuồng cao tốc và máy bay không người lái Iran. Ngay cả khi có bảo hiểm, hầu hết chủ hàng đều cho rằng việc vượt eo biển là quá rủi ro.

Chi phí bảo hiểm và vận hành tăng vọt

Chi phí bảo hiểm cho các tàu thuyền trong khu vực đã tăng vọt, từ dưới 1% giá trị hàng hóa trên tàu lên 3-10% trong suốt cuộc xung đột. Ông Ed Anderson, Giáo sư về quản lý chuỗi cung ứng tại Trường Kinh doanh McCombs thuộc Đại học Texas, cho biết sự gia tăng này là một gánh nặng đáng kể. Hãng vận tải container Hapag-Lloyd AG báo cáo thiệt hại 60 triệu USD mỗi tuần, chủ yếu do giá nhiên liệu và bảo hiểm tăng cao. Công ty này sở hữu đội tàu 301 chiếc, trong đó có 4 chiếc đang bị kẹt tại Vịnh Ba Tư. Họ buộc phải dừng khai thác một số tuyến đường biển và tìm phương án thay thế, kể cả bằng đường bộ. Hãng Maersk cho biết tàu chở xe Alliance Fairfax treo cờ Mỹ đã rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz vào ngày 4.5 "dưới sự hộ tống của lực lượng quân sự Mỹ", hành trình diễn ra an toàn và toàn bộ thủy thủ đoàn đều bình an. Tuy nhiên, các lựa chọn thay thế bị hạn chế về công suất và không thể thay thế hoàn toàn các tuyến hàng hải thông thường qua khu vực.

Dự án "Tự do" bị đình trệ, đàm phán bế tắc

Trước tình hình căng thẳng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố "Dự án Tự do" vào ngày 3.5, nhằm dẫn đường cho tàu thuyền rời khỏi eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đến ngày 5.5, ông thông báo dừng chiến dịch này để tạo thêm thời gian cho các cuộc đàm phán với Iran. Việc dừng chiến dịch "Tự do" cho thấy sự bế tắc trong các nỗ lực ngoại giao nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng. Các cuộc đàm phán dường như chưa đạt được tiến triển đáng kể nào để khôi phục dòng chảy thương mại bình thường qua eo biển. Các chuyên gia nhận định rằng tình hình an ninh tại eo biển Hormuz vẫn là một thách thức lớn và có thể sẽ còn kéo dài, gây ảnh hưởng sâu sắc đến chuỗi cung ứng toàn cầu và chi phí vận tải biển.

Tóm lược

• Mỹ và Iran đã có cuộc đụng độ quân sự trực tiếp tại eo biển Hormuz, làm dấy lên lo ngại về leo thang căng thẳng.
• Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và tấn công tàu chở dầu, trong khi Mỹ khẳng định hành động tự vệ trước các cuộc tấn công "vô cớ".
• Eo biển Hormuz, tuyến đường vận tải biển quan trọng, đang tê liệt sau hai tháng xung đột, khiến hơn 1.550 tàu và 22.500 thủy thủ bị mắc kẹt.
• Chi phí bảo hiểm cho tàu thuyền trong khu vực đã tăng gấp nhiều lần, gây thiệt hại nặng nề cho các hãng vận tải lớn.
• Nỗ lực của Mỹ nhằm tạo hành lang an toàn cho tàu thuyền ("Dự án Tự do") đã bị đình chỉ, cho thấy sự bế tắc trong giải pháp ngoại giao.
• Tình hình tại eo biển Hormuz tiếp tục là một điểm nóng địa chính trị, đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu và ổn định kinh tế khu vực.