Emerytury stażowe w Polsce: nawet 7 lat wcześniej, ale pod warunkiem kapitału

Fakty

• 18 marca 2025 Piotr Duda, przewodniczący NSZZ „Solidarność”, wezwał marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego do pilnego procedowania dwóch projektów ustaw o emeryturach stażowych.
• Projekt związkowy przewiduje 40 lat stażu dla mężczyzn i 35 lat dla kobiet, z możliwością przejścia na emeryturę 5–7 lat wcześniej niż obecnie.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowuje własny projekt, który trafił już do Stałego Komitetu Rady Ministrów i jest w fazie uzgodnień międzyresortowych.
• Warunkiem otrzymania emerytury stażowej jest zgromadzenie kapitału gwarantującego co najmniej minimalne świadczenie – obecnie najniższa emerytura wynosi około 2 tys. zł brutto po marcowej waloryzacji 5,3%.
• Równolegle do Sejmu wpłynęła petycja zakładająca zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn na poziomie 62 lat – dla kobiet oznaczałoby to podwyżkę o 2 lata, dla mężczyzn obniżkę o 3 lata.
• Średni wiek emerytalny w UE wynosi 63,5 roku dla kobiet i 64,3 roku dla mężczyzn; najwyższy jest w Wielkiej Brytanii – 68 lat bez względu na płeć.

Związkowcy naciskają, rząd pracuje – emerytury stażowe nabierają tempa

18 marca 2025 roku Piotr Duda, przewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, skierował do marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego pismo z żądaniem pilnego podjęcia prac nad dwoma projektami ustaw dotyczącymi emerytur stażowych. Jeden z nich ma charakter obywatelski i został opracowany przez sam związek, drugi został zgłoszony przez Lewicę i podpisany przez marszałka. Oba projekty od miesięcy pozostają w Sejmie bez dalszego biegu. Tymczasem Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowuje własną propozycję zmian. Resort potwierdził, że trwają prace nad stanowiskiem rządu, a projekt dokumentu trafił już do Stałego Komitetu Rady Ministrów, który skierował go do uzgodnień międzyresortowych. Oznacza to, że temat przeszedł z fazy koncepcyjnej do operacyjnej.

35 lat dla kobiet, 40 dla mężczyzn – kluczowy warunek stażowy

Zgodnie z propozycją NSZZ „Solidarność”, prawo do emerytury stażowej przysługiwałoby osobom z odpowiednio długim stażem pracy: 40 lat dla mężczyzn i 35 lat dla kobiet. Do tego okresu wliczane byłyby zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe, co zwiększa dostępność rozwiązania dla szerszej grupy pracowników. Oznacza to, że osoby rozpoczynające karierę zawodową wcześnie mogłyby przejść na emeryturę nawet o 5–7 lat szybciej niż obecnie. Dla kobiet oznaczałoby to możliwość zakończenia pracy przed 60. rokiem życia, dla mężczyzn – znacząco przed 65. rokiem życia. Rząd analizuje różne warianty, a strona związkowa sygnalizuje gotowość do ustępstw w kwestii ostatecznego progu stażu.

Kapitał decyduje – minimalne świadczenie jako warunek

Kluczowym warunkiem otrzymania emerytury stażowej jest zgromadzenie kapitału emerytalnego na poziomie gwarantującym co najmniej minimalne świadczenie. Jak czytamy w uzasadnieniu projektu, nabycie prawa do emerytury stażowej będzie uzależnione od jej wysokości – świadczenie będzie przysługiwać tylko wtedy, gdy jego kwota nie będzie niższa od najniższej emerytury. Wysokość emerytury stażowej będzie zasadniczo ustalana na tych samych zasadach co emerytury w systemie powszechnym. Obecnie, po marcowej waloryzacji na poziomie 5,3%, najniższa emerytura wzrosła do niemal 2 tys. zł brutto. Warunek kapitałowy może stanowić barierę dla osób z krótkim stażem składkowym lub niskimi zarobkami.

Presja demograficzna i fiskalna – system pod napięciem

Wprowadzenie emerytur stażowych to potencjalny game changer dla rynku pracy, ale jednocześnie poważne wyzwanie dla stabilności systemu. Wcześniejsze wypłaty świadczeń oznaczają większe obciążenie dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co w warunkach starzejącego się społeczeństwa może generować presję fiskalną. Jakiekolwiek uszczuplenie bieżących wpływów ze składek – np. wskutek zmniejszenia liczby pracujących – wymaga podwyższenia dotacji z budżetu państwa, którego deficyt rośnie. Równolegle toczy się dyskusja o podwyższeniu powszechnego wieku emerytalnego, zwłaszcza dla kobiet. Eksperci wskazują, że wydłuża się okres życia, a gromadzenie składek na obecnych zasadach jest zbyt krótkie, by wystarczały na dłuższe statystycznie okresy wypłaty emerytur. W Europie większość krajów już przeprowadziła takie reformy – średni wiek emerytalny w UE wynosi 63,5 roku dla kobiet i 64,3 roku dla mężczyzn.

Petycja o zrównanie wieku – 62 lata dla wszystkich

Pod koniec ubiegłego roku do Sejmu trafiła petycja zakładająca zrównanie ustawowego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn na poziomie 62 lat. Obecnie wiek ten wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, co – zdaniem ekspertów – ma znamiona dyskryminacji płciowej. Proponowane rozwiązanie oznaczałoby podwyżkę wieku dla kobiet o 2 lata i obniżkę dla mężczyzn o 3 lata. Celem petycji jest także zbliżenie wysokości emerytur kobiet i mężczyzn, które obecnie wykazują ogromną dysproporcję. Dzięki zrównaniu wieku emerytury równolatków praktycznie by się zrównały. Podobne rozwiązania wprowadzono już we Francji i w Słowacji. Petycja jest obecnie analizowana przez sejmową Komisję do Spraw Petycji.

Emerytury pomostowe zamiast wygaszania – precedens dla stażowych

Ku zaskoczeniu ekonomistów, rząd zdecydował się upowszechnić emerytury pomostowe, które zgodnie z głównymi założeniami reformy emerytalnej miały być sukcesywnie wygaszane. To pokazuje, że presja społeczna i związkowa może skutecznie blokować plany oszczędnościowe. W Sejmie poprzedniej kadencji znajdowały się dwa projekty ustaw dotyczące emerytur stażowych, oba procedowane w komisjach, ale przy sprzeciwie ZUS sprawa nie chciała posuwać się do przodu. Obecnie, z uwagi na zaawansowane prace rządowe i naciski związkowe, sytuacja wygląda inaczej. Kluczowe będzie wypracowanie modelu, który pogodzi interesy pracowników, pracodawców i państwa.

Kierunek wyznaczony, decyzje jeszcze przed nami

Wprowadzenie emerytur stażowych może być postrzegane jako element szerszej transformacji systemu zabezpieczenia społecznego. Z jednej strony to odpowiedź na realne potrzeby pracowników, zwłaszcza tych pracujących fizycznie lub rozpoczynających karierę bardzo wcześnie. Z drugiej – decyzja o wysokim ciężarze finansowym i społecznym. Na dziś jedno jest pewne: kierunek zmian został wyznaczony, a dyskusja wchodzi w fazę decyzyjną. Rząd analizuje różne warianty, a strona związkowa sygnalizuje gotowość do ustępstw. Jeśli przepisy wejdą w życie, mogą znacząco zmienić podejście do kończenia kariery zawodowej w Polsce – ale ostateczny kształt reformy pozostaje przedmiotem negocjacji.

Podsumowanie

• NSZZ „Solidarność” domaga się pilnego procedowania emerytur stażowych – 35 lat stażu dla kobiet, 40 lat dla mężczyzn – co pozwoliłoby przejść na emeryturę 5–7 lat wcześniej.
• Rządowy projekt jest już w Stałym Komitecie Rady Ministrów, ale warunkiem otrzymania świadczenia jest zgromadzenie kapitału gwarantującego co najmniej minimalną emeryturę (obecnie ok. 2 tys. zł brutto).
• Równolegle rozważane jest zrównanie wieku emerytalnego na poziomie 62 lat – dla kobiet podwyżka o 2 lata, dla mężczyzn obniżka o 3 lata.
• System emerytalny mierzy się z presją demograficzną i fiskalną – wcześniejsze emerytury zwiększą obciążenie FUS i budżetu państwa.
• Emerytury pomostowe, zamiast wygasnąć, zostały upowszechnione, co stanowi precedens dla emerytur stażowych.
• Ostateczny kształt reformy zależy od uzgodnień międzyresortowych i kompromisu między związkami, rządem a ZUS.