Seniorzy wygrywają z ZUS w sądach o emerytury, rząd zwleka z publikacją wyroku TK

Fakty

• Około 100 tysięcy emerytów może być poszkodowanych przez przepisy z 2012 roku.
• Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy obniżające emerytury za niezgodne z konstytucją.
• Rząd do tej pory nie opublikował wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
• Sądy wydały już 246 korzystnych wyroków dla seniorów, z czego 68 jest prawomocnych.
• Przeciętna miesięczna podwyżka emerytury wynosi około 1200 zł.
• Jednorazowe wyrównania mogą sięgać nawet 60 tysięcy złotych.
• Rządowy projekt ustawy przewiduje wejście w życie przepisów najwcześniej w 2027 roku.

Seniorzy w sporze z ZUS o przeszłe świadczenia

Wielu emerytów, którzy skorzystali z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę, a następnie po osiągnięciu ustawowego wieku zostali pozbawieni części należnych im świadczeń, toczy sądowe batalie z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. W wielu przypadkach sądy stają po stronie seniorów, przyznając im korzystne wyroki i nakazując wypłatę zaległych wyrównań, które w niektórych przypadkach sięgają nawet 30 tysięcy złotych. Problem dotyczy blisko 100 tysięcy osób, które przed laty zdecydowały się na wcześniejszą emeryturę, nie przewidując, że zmiana przepisów z 6 czerwca 2012 roku diametralnie wpłynie na ich sytuację. Po osiągnięciu pełnego wieku emerytalnego ich świadczenia zostały pomniejszone o kwoty wcześniej pobranych emerytur. Sytuacja ta wynika z faktu, że Trybunał Konstytucyjny uznał takie rozwiązanie za niezgodne z konstytucją w odniesieniu do osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie wspomnianej ustawy. Orzeczenie to otworzyło drogę do ponownego przeliczenia świadczeń i wypłaty należnych wyrównań, jednak rząd do dziś nie opublikował wyroku TK, co ZUS wykorzystuje, odmawiając seniorom.

Sądy stają po stronie emerytów mimo braku publikacji wyroku

Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie powstrzymał jednak sądów powszechnych przed wydawaniem orzeczeń. Do tej pory zapadło 246 korzystnych wyroków dla seniorów, z czego 68 jest już prawomocnych. Sądy zaczynają przyznawać rację emerytom, którzy czują się pokrzywdzeni przez system. Radca prawny dr Andrzej Hańderek przytacza przykłady konkretnych spraw. Nauczycielka z rocznika 1956, która przeszła na wcześniejszą emeryturę, po osiągnięciu pełnego wieku emerytalnego otrzymała świadczenie niższe niż wcześniejsza emerytura nauczycielska. ZUS odmówił ponownego przeliczenia, ale sąd zobowiązał go do tego. W efekcie świadczenie kobiety wzrosło o 988,20 zł miesięcznie, a ona sama otrzymała wyrównanie w wysokości 11 751,40 zł. Podobny przypadek dotyczy nauczyciela z rocznika 1957, który również wybrał wcześniejszą emeryturę. Po odmowie ZUS, sąd nakazał podwyższenie jego świadczenia o 2097,54 zł miesięcznie. Osoby te planują również wystąpić z pozwami przeciwko państwu o odszkodowanie, odpowiednio 50 tys. zł i 60 tys. zł.

Strategie ZUS i koszty dla budżetu

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje różne strategie, aby odwlekać wykonanie korzystnych dla seniorów wyroków. Jak wyjaśnia dr Hańderek, często składane są wnioski o wykładnię wyroku lub o wstrzymanie jego wykonalności. Przykładem są działania Oddziału ZUS w Gdańsku, które jednak szybko zostały oddalone przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku. Na razie nie zanosi się na systemowe rozwiązanie problemu przez rząd. Analizy wskazują, że skutki finansowe proponowanej zmiany przepisów, polegającej na ustalaniu wysokości emerytury bez pomniejszania jej podstawy o kwoty wcześniej pobranych świadczeń, byłyby bardzo istotne. Szacuje się, że dla 75,5 tysiąca mężczyzn i 73,3 tysiąca kobiet, którzy już złożyli wniosek o emeryturę powszechną, roczne wydatki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wzrosłyby o około 2,6 miliarda złotych. Dodatkowe koszty samych wyrównań przekroczyłyby 9,5 miliarda złotych. Te potencjalne obciążenia finansowe mogą być głównym powodem zwłoki w publikacji wyroku TK i zmianie przepisów.

Kto jest uprawniony i jakie są szacowane podwyżki?

Problem zaniżonych świadczeń dotyczy przede wszystkim kobiet urodzonych w latach 1954-1959 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949-1952, a także w 1954 roku, którzy zdecydowali się na wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 roku. Dla wielu z nich oznaczało to niższe emerytury, czasami nawet o 1000 zł miesięcznie. Z danych przedstawianych w sprawach sądowych wynika, że przeciętna miesięczna podwyżka wynosi około 1200 zł. W indywidualnych przypadkach podwyżki mogą sięgać 2 tys. zł, a jednorazowe wyrównanie przekroczyć nawet 60 tys. zł. Sądy już przyznają takie kwoty, co potwierdza, że nie są to teoretyczne wyliczenia. Szacuje się, że uprawnionych do podwyżki mogłoby być nawet 175,2 tysiąca osób. W przypadku tych, którzy już złożyli wniosek o emeryturę powszechną, roczne wydatki FUS wzrosłyby o około 2,6 miliarda złotych, a koszt samych wyrównań przekroczyłby 9,5 miliarda złotych.

Rządowe plany legislacyjne i ich opóźnienia

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało wstępny projekt ustawy, który zakładał możliwość przeliczenia zaniżonych świadczeń od czerwca 2026 roku. Jednak projekt wymagał wielu zmian, co doprowadziło do wznowienia prac nad regulacjami. Obecnie rozważany jest nowy wariant, oparty na innym sposobie obliczania emerytur powszechnych, wprowadzający wskaźnik korygujący. Według resortu rodziny, planowane wejście w życie ustawy to rok 2027. Opóźnienia wynikają z potencjalnego ryzyka braku zgody Ministerstwa Finansów na proponowane rozwiązania oraz z obciążenia ZUS dodatkowymi zadaniami, takimi jak renty wdowie czy emerytury czerwcowe. Sytuacja ta oznacza, że seniorzy, którzy wygrali sprawy w sądach, mogą nadal czekać na systemowe uregulowanie kwestii swoich świadczeń, podczas gdy ZUS wykorzystuje brak publikacji wyroku TK do odmawiania wypłat.

Podsumowanie

• Osoby przechodzące na wcześniejszą emeryturę przed 2012 rokiem mogą mieć zaniżone świadczenia po osiągnięciu wieku powszechnego.
• Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy powodujące zaniżanie emerytur za niezgodne z konstytucją, ale wyrok nie został opublikowany.
• Sądy coraz częściej przyznają rację emerytom, nakazując ZUS-owi przeliczenie świadczeń i wypłatę wyrównań.
• ZUS odmawia wypłat, powołując się na brak podstawy prawnej wynikający z nieopublikowania wyroku TK.
• Rządowe plany legislacyjne dotyczące rozwiązania problemu są opóźnione i przewidują wejście w życie przepisów najwcześniej w 2027 roku.
• Potencjalne koszty finansowe dla budżetu państwa mogą być powodem zwłoki w publikacji wyroku i zmianie prawa.