Nghị định 85 mở đường cho 'lương hưu thứ hai' với quy mô quỹ 2.200 tỉ đồng

Sự thật chính

• Nghị định 85/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10-5-2026, thay thế Nghị định 88/2016/NĐ-CP.
• Tổng tài sản các quỹ hưu trí bổ sung đạt gần 2.210 tỉ đồng vào cuối năm 2025.
• Số người tham gia chương trình là hơn 28.500 người, tăng 17,1% so với năm trước.
• Mức đóng góp trong năm 2025 đạt hơn 720 tỉ đồng, chi trả gần 68 tỉ đồng.
• Danh mục đầu tư chủ yếu là trái phiếu Chính phủ, chiếm khoảng 49,7%.
• Bộ Tài chính đã cấp phép cho 4 doanh nghiệp quản lý 7 quỹ hưu trí bổ sung.
• Thời gian làm việc tối thiểu để hưởng quyền lợi từ doanh nghiệp không quá 5 năm.

Một bước ngoặt pháp lý cho an sinh xã hội đa tầng

Ngày 25-3-2026, Chính phủ ban hành Nghị định 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung, có hiệu lực từ ngày 10-5, thay thế hoàn toàn Nghị định 88/2016/NĐ-CP từng vận hành chương trình thí điểm suốt hơn 10 năm. Văn bản mới được xây dựng dựa trên tổng kết thực tiễn, nhằm thu hút sự tham gia của cả người lao động và doanh nghiệp, đồng thời hình thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính – Bộ Tài chính, nhấn mạnh đây là bước hoàn thiện quan trọng về pháp lý, hướng tới phát triển hệ thống an sinh xã hội đa tầng. Với người lao động, bảo hiểm hưu trí bổ sung được xem như một khoản 'để dành' cho tương lai, giúp bổ sung thu nhập khi về già bên cạnh lương hưu bắt buộc.

Cơ chế tự nguyện, linh hoạt theo thỏa thuận

Khác với bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm hưu trí bổ sung vận hành theo nguyên tắc thị trường, hoàn toàn tự nguyện. Mức đóng không cố định mà do người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận, phù hợp với khả năng tài chính và nhu cầu. Doanh nghiệp không được gắn việc tham gia với tuyển dụng, khen thưởng hay đánh giá thi đua, cũng không được phân biệt đối xử. Quỹ được hình thành từ đóng góp của người sử dụng lao động, hoặc từ cả hai bên. Người lao động đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có thể tham gia thêm thông qua doanh nghiệp. Khoản đóng góp được quản lý theo tài khoản hưu trí cá nhân, và quyền lợi bao gồm phần đóng góp của doanh nghiệp (nếu có) cùng kết quả đầu tư từ quỹ.

Quyền lợi được bảo vệ trong nhiều tình huống đặc biệt

Người tham gia được hưởng quyền lợi ngay cả trong các trường hợp đặc biệt như mắc bệnh hiểm nghèo, suy giảm khả năng lao động nặng, tử vong hoặc không còn làm việc tại Việt Nam. Nếu có quy định về thời gian làm việc tối thiểu để được hưởng quyền lợi từ doanh nghiệp, thời gian này không quá 5 năm. Khi đủ điều kiện, người lao động có thể lựa chọn nhận trợ cấp theo tháng hoặc một lần. Chính sách khuyến khích nhận định kỳ để bảo đảm thu nhập ổn định khi về hưu. Mức chi trả phụ thuộc vào số dư tài khoản tại thời điểm hưởng, được tích lũy thông qua hoạt động đầu tư của quỹ.

Quy mô quỹ 2.210 tỉ đồng và danh mục đầu tư thận trọng

Đến cuối năm 2025, tổng tài sản của 7 quỹ hưu trí bổ sung do 4 doanh nghiệp được Bộ Tài chính cấp phép quản lý đạt gần 2.210 tỉ đồng, tăng mạnh so với các năm trước. Danh mục đầu tư chủ yếu là trái phiếu Chính phủ, chiếm khoảng 49,7%, bên cạnh các khoản phải thu, chứng chỉ quỹ và tiền mặt. Số người tham gia đạt hơn 28.500 người, tăng 17,1% so với năm trước. Riêng năm 2025, tổng mức đóng góp đạt hơn 720 tỉ đồng, trong khi chi trả gần 68 tỉ đồng. Các quỹ được thiết kế linh hoạt theo độ tuổi và mức chấp nhận rủi ro: người trẻ có thể chọn danh mục sinh lời cao hơn, người lớn tuổi ưu tiên sự ổn định. Toàn bộ hoạt động đầu tư do các công ty quản lý quỹ thực hiện, người tham gia không phải trực tiếp vận hành.

Kỳ vọng 'cú hích' mở rộng tham gia và nguồn vốn dài hạn

Sau hơn 10 năm thí điểm, bảo hiểm hưu trí bổ sung đã dần trở thành kênh tích lũy dài hạn, nhưng số người tham gia còn khiêm tốn so với tiềm năng. Nghị định 85 được kỳ vọng sẽ tạo 'cú hích' mở rộng sự tham gia, đồng thời hình thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Việc tham gia không phải là điều kiện bắt buộc khi tuyển dụng, ký kết hay gia hạn hợp đồng lao động. Doanh nghiệp cũng không được gắn việc tham gia với khen thưởng, đánh giá thi đua hoặc các chế độ phúc lợi, đồng thời không được phân biệt đối xử, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Hướng tới 'lương hưu thứ hai' bền vững

Bảo hiểm hưu trí bổ sung được xem là bước cụ thể hóa định hướng phát triển 'lương hưu thứ hai', bổ sung nguồn thu nhập bên cạnh lương hưu từ bảo hiểm xã hội. Với cơ chế linh hoạt, quản lý chuyên nghiệp và khung pháp lý mới, chương trình hứa hẹn mang lại lợi ích thiết thực cho người lao động, đồng thời góp phần phát triển thị trường vốn dài hạn. Tuy nhiên, thành công của chính sách phụ thuộc vào mức độ tham gia của doanh nghiệp và người lao động, cũng như hiệu quả đầu tư của các quỹ. Những tháng tới sẽ là thời điểm then chốt để đánh giá tác động thực tế của Nghị định 85.

Tóm lược

• Nghị định 85/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 10-5-2026, thay thế hoàn toàn khung pháp lý thí điểm trước đó.
• Bảo hiểm hưu trí bổ sung là tự nguyện, linh hoạt về mức đóng và hình thức nhận (tháng hoặc một lần).
• Quỹ hưu trí bổ sung đạt quy mô 2.210 tỉ đồng với hơn 28.500 người tham gia vào cuối năm 2025.
• Danh mục đầu tư chủ yếu là trái phiếu Chính phủ (49,7%), đảm bảo an toàn nhưng sinh lời hợp lý.
• Người lao động được bảo vệ quyền lợi trong các trường hợp đặc biệt như bệnh hiểm nghèo, tử vong.
• Chính sách hướng tới mục tiêu 'lương hưu thứ hai', bổ sung thu nhập cho người già bên cạnh lương hưu bắt buộc.