Iran gửi đề xuất hòa bình mới qua Pakistan, Trump tuyên bố 'hành động thù địch đã chấm dứt'

Sự thật chính

• Iran chuyển đề xuất đàm phán mới cho Mỹ qua Pakistan vào ngày 30/4, theo IRNA.
• Chánh án Iran Gholamhossein Mohseni Ejei khẳng định nước này 'chưa bao giờ né tránh đàm phán' nhưng không chấp nhận áp đặt.
• Tổng thống Trump bác bỏ đề xuất trước đó của Iran về việc hoãn đàm phán hạt nhân để ưu tiên dỡ bỏ phong tỏa cảng.
• Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran ngày 28/2, ngừng bắn ngày 8/4.
• Mỹ phong tỏa cảng Iran, tuyên bố ngăn xuất khẩu dầu trị giá 6 tỷ USD.
• Trump chỉ thị chuẩn bị phong tỏa kéo dài nhiều tháng, theo Wall Street Journal ngày 30/4.
• Mỹ khởi động liên minh 'Cấu trúc Tự do Hàng hải' để mở lại eo biển Hormuz.
• Anh và Pháp dẫn đầu liên minh hàng chục quốc gia mở Hormuz, chỉ khi hòa bình được đảm bảo.

Đề xuất mới qua Pakistan

Iran đã chuyển đề xuất đàm phán mới nhất của mình cho Pakistan, với tư cách là bên trung gian cho các cuộc đàm phán hòa bình với Mỹ, vào ngày 30/4. Hãng thông tấn IRNA của Iran đưa tin ngày 1/5, song không công bố nội dung của văn bản. Đây là nỗ lực mới nhất của Tehran nhằm phá vỡ thế bế tắc kéo dài nhiều tuần sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4. Chánh án Gholamhossein Mohseni Ejei, người đứng đầu nhánh tư pháp Iran, cùng ngày khẳng định nước này "chưa bao giờ né tránh đàm phán", song chắc chắn không chấp nhận hành động áp đặt. "Chúng tôi không muốn xung đột dưới bất cứ hình thức nào, chúng tôi không muốn chiến tranh hay để nó tiếp diễn", ông Ejei nói.

Trump tuyên bố chấm dứt hành động thù địch

Trong một văn bản gửi Quốc hội Mỹ ngày 1/5, Tổng thống Donald Trump viết rằng "hành động thù địch với Iran đã chấm dứt", bất chấp sự hiện diện liên tục của lực lượng vũ trang Mỹ trong khu vực. Thông điệp này né tránh thời hạn pháp lý 1/5, ngày thứ 60 kể từ khi Nhà Trắng thông báo về các hoạt động quân sự tại Iran, theo đó ông phải rút quân hoặc tìm kiếm sự chấp thuận của quốc hội. Tuy nhiên, Trump nói rõ cuộc đối đầu có thể còn lâu mới kết thúc: "Mặc dù các chiến dịch của Mỹ chống lại chế độ Iran đã thành công và những nỗ lực liên tục nhằm đảm bảo một nền hòa bình lâu dài, mối đe dọa mà Iran gây ra cho Mỹ và lực lượng vũ trang của chúng ta vẫn còn rất đáng kể". Ông cũng đồng ý với lập luận của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth rằng những ngày ngừng bắn không nên được tính vào giới hạn 60 ngày.

Bất đồng về hạt nhân và Hormuz

Iran trước đó đã đề xuất Mỹ hoãn đàm phán xung quanh vấn đề hạt nhân, thay vào đó ưu tiên dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng biển và chấm dứt hoàn toàn xung đột. Tuy nhiên, Tổng thống Trump bác bỏ phương án này. Theo trang tin Axios, các quan chức Mỹ vẫn còn lo ngại nghiêm trọng về chương trình hạt nhân của Iran, coi đây là vấn đề then chốt chưa thể tháo gỡ. Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược toàn cầu, tiếp tục là rào cản lớn. Iran duy trì kiểm soát chặt chẽ eo biển, trong khi Mỹ áp lệnh phong tỏa các cảng của Iran để đáp trả. Lãnh đạo Tối cao Iran Mojtaba Khamenei tái khẳng định quyền kiểm soát hành lang này, gây phản đối từ các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông.

Chiến dịch quân sự và phong tỏa dầu mỏ

Mỹ và Israel ngày 28/2 bắt đầu chiến dịch tấn công Iran, giao tranh dừng lại sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4 để Washington và Tehran đàm phán. Quân đội Mỹ tuyên bố đã ngăn Iran xuất khẩu lượng dầu trị giá 6 tỷ USD. Wall Street Journal ngày 30/4 cho biết Tổng thống Trump đã chỉ thị cho các quan chức an ninh chuẩn bị cho đợt phong tỏa kéo dài nhiều tháng. Ông Trump nhiều lần chỉ trích các đồng minh vì không tham gia nỗ lực mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Một quan chức Mỹ ngày 30/4 cho biết nước này đang khởi động liên minh quốc tế có tên Cấu trúc Tự do Hàng hải để khôi phục hoạt động vận tải qua tuyến đường biển trọng yếu.

Liên minh quốc tế và lập trường châu Âu

Trong khi đó, Anh và Pháp dẫn đầu nỗ lực tập hợp liên minh gồm hàng chục quốc gia để mở lại eo biển Hormuz, song chỉ khi hòa bình tại khu vực được đảm bảo. Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot khẳng định hai khối này "không có cùng bản chất" và sẽ bổ sung lẫn nhau, thay vì cạnh tranh. Điều này cho thấy sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu. Các vấn đề liên quan đến lực lượng ủy nhiệm, tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran vẫn chưa có lời giải, làm gia tăng nguy cơ đàm phán rơi vào bế tắc kéo dài.

Phản ứng của Trump và triển vọng đàm phán

Trump nói với các phóng viên hôm 1/5: "Họ muốn đạt được thỏa thuận, tôi không hài lòng với điều đó, vì vậy chúng ta hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra". Khi được hỏi về đề xuất mới của Iran, ông cho biết: "Họ đang yêu cầu những điều mà tôi không thể đồng ý". Ông cũng bày tỏ sự thất vọng với giới lãnh đạo Iran, mà ông mô tả là đang bị chia rẽ: "Ban lãnh đạo rất rời rạc. Họ đều muốn đạt được thỏa thuận nhưng tất cả đều rối ren". Các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục qua điện thoại sau khi Trump hủy chuyến đi của phái viên đến Pakistan hồi tuần trước. Triển vọng đàm phán vẫn rất mong manh khi bất đồng cốt lõi về hạt nhân và Hormuz chưa được giải quyết.

Ý nghĩa chiến lược và hệ quả

Việc Iran chuyển đề xuất qua Pakistan cho thấy Tehran vẫn tìm kiếm một lối thoát ngoại giao, nhưng những điều kiện tiên quyết của hai bên vẫn cách xa nhau. Tuyên bố của Trump về việc chấm dứt hành động thù địch, dù mang tính pháp lý, không đồng nghĩa với việc giảm căng thẳng. Sự hiện diện quân sự Mỹ tiếp tục, cùng với kế hoạch phong tỏa kéo dài và liên minh hàng hải mới, cho thấy Washington đang chuẩn bị cho một cuộc đối đầu lâu dài. Trong khi đó, các đồng minh châu Âu thận trọng hơn, chỉ tham gia khi hòa bình được đảm bảo. Sự chia rẽ trong nội bộ Iran, như Trump nhận xét, có thể làm suy yếu khả năng đàm phán của Tehran. Tương lai của eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân Iran vẫn là những ẩn số lớn, khiến triển vọng hòa bình mong manh.

Tóm lược

• Iran gửi đề xuất hòa bình mới qua Pakistan ngày 30/4, nhưng nội dung chưa được công bố.
• Trump tuyên bố hành động thù địch đã chấm dứt, nhưng cảnh báo mối đe dọa từ Iran vẫn đáng kể.
• Bất đồng về chương trình hạt nhân và kiểm soát eo biển Hormuz là rào cản chính.
• Mỹ chuẩn bị phong tỏa kéo dài nhiều tháng và khởi động liên minh hàng hải mới.
• Anh và Pháp dẫn đầu liên minh riêng để mở Hormuz, chỉ khi hòa bình được đảm bảo.
• Trump mô tả lãnh đạo Iran bị chia rẽ, cho thấy khó khăn trong đàm phán.