93 chiến sĩ hy sinh tại cầu Câu Nhi: 54 năm chưa nguôi nỗi đau chiến tranh

Sự thật chính

• Trận đánh tại cầu Câu Nhi diễn ra ngày 26/5/1972.
• 93 chiến sĩ Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 hy sinh; 17 người sống sót.
• Cựu chiến binh Bùi Đức Lộc (74 tuổi) bị thương và bị bắt làm tù binh.
• Ông Bùi Hữu Tuấn (76 tuổi) tự nguyện thờ cúng các liệt sĩ trong vườn nhà mình.
• Từ 1999 đến 2025, chỉ quy tập được 19 hài cốt trong tổng số 93 liệt sĩ.
• Đã xác minh danh tính 83/93 liệt sĩ.
• Nhà thờ Long Hưng và Trường Bồ Đề là những chứng tích lịch sử tại Quảng Trị.

Trận đánh tại cầu Câu Nhi: 54 năm sau, ký ức vẫn còn nguyên

Một ngày tháng 4, cựu chiến binh Bùi Đức Lộc (74 tuổi, Thanh Hóa) trở lại chiến trường xưa ở cầu Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Ông thắp hương tại đền thờ đồng đội thuộc Trung đoàn 88, Sư đoàn 308, Quân đoàn 12 – những người đã hy sinh 54 năm trước. Đôi mắt ông nhòe lệ, lặng đi hồi lâu. Đầu tháng 5/1972, quân giải phóng làm chủ hoàn toàn tỉnh Quảng Trị. Quân đội Việt Nam Cộng hòa tập trung lực lượng và vũ khí hiện đại nhằm tái chiếm. Phòng tuyến tại huyện Hải Lăng trở thành điểm giao chiến ác liệt. Sư đoàn 308 nhận lệnh giao Trung đoàn 88 tổ chức chiến đấu, chiếm giữ các vị trí gần sông Mỹ Chánh và khu vực cầu Câu Nhi để ngăn địch từ Huế tiến ra. Rạng sáng 26/5/1972, Trung đoàn 88 cùng các đơn vị phối hợp phá cầu Câu Nhi. Địch phát hiện và dồn dập hỏa lực. “Đạn pháo dội xuống liên hồi, biến cả khu vực thành một vành đai lửa, anh em gần như không có chỗ ẩn nấp. Chân tôi trúng đạn, mất máu nên lúc tỉnh lúc mê. Tôi sau đó cố gắng tìm về đơn vị nhưng không may lạc đường rồi rơi vào tay địch, bị bắt làm tù binh, đất nước giải phóng mới được trả tự do”, ông Lộc kể.

93 hy sinh, 17 sống sót: Những con số bi thương

Ông Trần Ngọc Hiền, Phó Ban liên lạc Đoàn công tác chính sách, quy tập hài cốt liệt sỹ Sư đoàn 308, cho biết từ tư liệu gốc do phía Mỹ trao trả, cơ quan chức năng xác định có 110 chiến sĩ tham gia trận đánh. Trong đó, 93 người hy sinh, 17 người sống sót. Năm ngày sau trận chiến, phía Việt Nam Cộng hòa dùng máy ủi lấp toàn bộ thi thể bộ đội ta tại vị trí trận đánh. Đến nay, cơ quan chức năng đã xác minh danh tính, quê quán của 83/93 liệt sĩ. Từ năm 1999 đến 2025, lực lượng chức năng cùng người dân địa phương tổ chức nhiều đợt tìm kiếm, quy tập được 19 hài cốt tại khu vực cầu Câu Nhi và đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sỹ Hải Lăng. “Khu vực cầu Câu Nhi ngày ấy bị bom đạn cày xới, địch còn dùng xe ủi san phẳng toàn bộ vùng đất này, chôn vùi các chiến sĩ hy sinh nên việc tìm kiếm hài cốt gặp nhiều khó khăn”, ông Hiền nói.

Người giữ vườn – nghĩa trang không bia mộ

Nơi các chiến sĩ Trung đoàn 88 chiến đấu và hy sinh nay là vườn nhà của ông Bùi Hữu Tuấn (76 tuổi), thôn Nam Chánh, xã Nam Hải Lăng. Ông Tuấn luôn xem khu vườn như một nghĩa trang không bia mộ. Mỗi nhát cuốc, mỗi lần cải tạo vườn, ông đều làm với sự cẩn trọng đặc biệt. Suốt hàng chục năm qua, vào ngày rằm, mùng một, lễ Tết, tháng 7 tri ân, ông Tuấn dựng bàn, bày mâm cỗ trong vườn, thắp hương cho các liệt sĩ. Đối với ông, khu vườn không chỉ là mảnh đất của gia đình mà còn là nấm mồ chung, nơi gửi gắm linh hồn của các liệt sĩ. Ông lặng lẽ thay mặt thân nhân thờ phụng, hương khói cho các liệt sĩ. Từ năm 1999 đến 2006, khi thu gom vỏ bom, mìn còn sót lại, ông phát hiện nhiều di vật: cúc áo, tăng dù, bi đông, thắt lưng… Có cả những mảnh xương người hòa lẫn trong đất cát. Đặc biệt, có lần ông tìm thấy một hài cốt vẫn kèm tấm bản đồ giấy gói trước ngực. Mỗi lần như vậy, ông đều báo chính quyền để quy tập. “Khi tìm được hài cốt, di vật của các anh, lòng tôi lại quặn thắt. Họ vĩnh viễn nằm lại nơi đây khi tuổi đời còn quá trẻ. Tôi luôn dặn mình phải làm gì đó để các anh không bao giờ bị lãng quên”, ông Tuấn chia sẻ.

Chứng tích chiến tranh: Nhà thờ Long Hưng và Trường Bồ Đề

Giữa lòng Thành cổ Quảng Trị, Trường Bồ Đề – được xây dựng năm 1959 bởi Hội Phật giáo tỉnh Quảng Trị – vẫn mang trên mình những vết thương chiến tranh chưa bao giờ lành. Trường là chứng tích của 81 ngày đêm “mùa hè đỏ lửa” năm 1972. Trong suốt những năm hoạt động, nhà trường đào tạo học sinh từ lớp 6 đến lớp 12, trong đó có nhiều em mồ côi, hoàn cảnh khó khăn được cưu mang. Tại Trường Bồ Đề, tinh thần Phật giáo được truyền tải nhẹ nhàng. Các môn học về Phật pháp không nằm trong kỳ thi tốt nghiệp, nhưng với nội dung nhân văn, gần gũi, hầu hết học sinh đều tự nguyện tham gia, kể cả những em không theo đạo. Nhà trường chú trọng nuôi dưỡng nhân cách, đề cao giá trị từ bi, lòng yêu thương con người. Cùng với đó, nhà thờ Long Hưng – diện tích khoảng 1.220 m2 với kiến trúc 5 gian, tháp chuông bát giác – là một trong những vị trí chốt chặn quan trọng trong “mùa Hè đỏ lửa”. Dù hứng chịu nhiều bom đạn, một phần nhà thờ vẫn tồn tại như chứng tích về tinh thần quật cường của quân và dân ta.

Dòng người về Thành cổ: Tri ân không nguôi

Trong những ngày tháng 7, dòng người từ khắp mọi miền lại về với Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị để thành kính dâng hương, tưởng nhớ và tri ân những anh hùng liệt sĩ. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, “tọa độ lửa” năm xưa nay trở thành không gian tri ân thiêng liêng. Việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn tiếp tục, nhưng khó khăn chồng chất do địa hình bị bom đạn cày xới và san ủi. Những câu chuyện như của ông Bùi Hữu Tuấn cho thấy sự gắn bó máu thịt giữa người dân và các anh hùng liệt sĩ – một nét văn hóa tri ân đặc biệt của vùng đất Quảng Trị.

Tóm lược

• Trận cầu Câu Nhi ngày 26/5/1972 khiến 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 hy sinh; chỉ 17 người sống sót.
• Phía Việt Nam Cộng hòa dùng máy ủi lấp thi thể, gây khó khăn cho công tác quy tập hài cốt.
• Đến nay mới quy tập được 19/93 hài cốt; 83/93 liệt sĩ đã xác minh danh tính.
• Ông Bùi Hữu Tuấn tự nguyện thờ cúng các liệt sĩ trong vườn nhà suốt hàng chục năm.
• Nhà thờ Long Hưng và Trường Bồ Đề là những chứng tích lịch sử còn sót lại của mùa hè đỏ lửa 1972.
• Quảng Trị trở thành điểm đến tri ân vào tháng 7 hàng năm, thu hút người dân cả nước.