Sao chổi 170.000 năm C/2025 R3 PanSTARRS lộ diện trên bầu trời phương Nam

Sự thật chính

• Sao chổi C/2025 R3 PanSTARRS được phát hiện ngày 8-9-2025 bởi hệ thống Pan-STARRS trên đỉnh núi lửa Haleakalā, Hawaii.
• Chu kỳ quỹ đạo ban đầu ước tính 1.000 năm, sau đó được điều chỉnh lên 170.000 năm nhờ tính toán của nhà thiên văn Josh Aoraki.
• Sao chổi xuất hiện lần đầu ở Bắc bán cầu cuối tháng 4, biến mất khi qua điểm cận nhật, nay tái xuất ở Nam bán cầu.
• Cần ống nhòm, kính thiên văn hoặc máy ảnh để quan sát; sao chổi không đủ sáng bằng mắt thường.
• Thời điểm quan sát tốt nhất: khoảng 1 giờ sau khi Mặt Trời lặn, nhìn về chân trời phía Tây.
• Sao chổi có nguồn gốc từ Đám mây Oort, vùng chứa các thiên thể băng giá ở rìa Hệ Mặt Trời.
• Quỹ đạo sao chổi có thể thay đổi do mất khối lượng khi bay gần Mặt Trời, dẫn đến nguy cơ bị đẩy ra khỏi Hệ Mặt Trời.

Một quả cầu xanh lục vượt qua điểm cận nhật

Sao chổi C/2025 R3 PanSTARRS, một vật thể băng giá mang màu xanh lục sáng rực, đã sống sót sau hành trình đi qua điểm gần Mặt Trời nhất và giờ đây đang hiện ra trên bầu trời phương Nam. Trong vòng hai tuần tới, những người yêu thiên văn ở bán cầu Nam — từ Úc, New Zealand, Nam Phi đến các nước Nam Mỹ và khu vực Thái Bình Dương — có cơ hội cuối cùng để chiêm ngưỡng nó trước khi nó biến mất khỏi tầm nhìn. Sao chổi này từng xuất hiện ở Bắc bán cầu vào cuối tháng 4, sau đó tạm biến mất khi lao qua điểm cận nhật. Giờ đây, nó đã vòng quanh Mặt Trời và lộ diện trở lại, nhưng lần này chỉ dành cho bầu trời phía Nam.

Phát hiện từ Hawaii và chu kỳ 170.000 năm

C/2025 R3 PanSTARRS được phát hiện lần đầu vào ngày 8 tháng 9 năm 2025 bởi hệ thống Pan-STARRS, một cặp kính viễn vọng phản xạ đường kính 1,8 mét đặt trên đỉnh núi lửa Haleakalā ở Hawaii, Mỹ. Ban đầu, các nhà khoa học ước tính quỹ đạo của nó kéo dài ít nhất 1.000 năm quanh Mặt Trời. Tuy nhiên, nhà thiên văn học Josh Aoraki từ Đài thiên văn Te Whatu Stardome ở Auckland, New Zealand, cho biết các tính toán mới khi sao chổi đến gần đã chỉ ra chu kỳ thực tế lên tới 170.000 năm. Điều này có nghĩa là nếu bỏ lỡ cơ hội lần này, nhân loại sẽ phải chờ đợi một khoảng thời gian dài gấp nhiều lần lịch sử loài người mới có thể gặp lại nó.

Hướng dẫn quan sát: cần ống nhòm và chọn đúng thời điểm

Dù sao chổi khá sáng, nhưng theo ông Aoraki, người quan sát vẫn cần ống nhòm, kính thiên văn hoặc máy ảnh để nhìn thấy rõ. Sao chổi không đủ sáng để quan sát bằng mắt thường, nhưng tương đối dễ chụp ảnh. Độ sáng của nó sẽ giảm dần trong hai tuần tới, vì vậy các nhà thiên văn nghiệp dư được khuyến nghị quan sát càng sớm càng tốt. Ông Aoraki hướng dẫn: người muốn ngắm sao chổi nên chọn vị trí có tầm nhìn thoáng về đường chân trời phía Tây ngay sau hoàng hôn, khi sao chổi vẫn còn ở thấp trên bầu trời. Khoảng một giờ sau khi Mặt Trời lặn được xem là thời điểm thuận lợi nhất. Nếu quan sát được, người xem có thể thấy một quầng sáng xanh lam - xanh lục quanh nhân sao chổi, gọi là coma, cùng một vệt đuôi mờ phía sau.

Nguồn gốc từ Đám mây Oort và số phận bất định

C/2025 R3 PanSTARRS bắt nguồn từ Đám mây Oort, một vùng rộng lớn gồm các thiên thể băng giá giống sao chổi bao quanh rìa xa nhất của Hệ Mặt Trời. Đây là nơi sinh ra nhiều sao chổi chu kỳ dài, và vật thể này thuộc nhóm đó, mất khoảng 170.000 năm để hoàn thành một vòng quỹ đạo nếu không bị vỡ ra trước đó. Tuy nhiên, ông Aoraki cảnh báo rất khó dự đoán chính xác quỹ đạo của các sao chổi dạng này. Khi đi quanh Mặt Trời, chúng mất dần khối lượng và đường đi có thể thay đổi. Vì vậy, C/2025 R3 PanSTARRS có thể quay trở lại sau 170.000 năm, nhưng cũng có khả năng bị đẩy ra khỏi Hệ Mặt Trời hoặc tan rã hoàn toàn.

Cơ hội cuối cùng trong hai tuần

Sau khoảng hai tuần, C/2025 R3 PanSTARRS sẽ đủ xa để người Trái Đất không thể nhìn thấy nó được nữa. Có thể nó sẽ quay lại sau 170.000 năm, nhưng cũng có thể nó sẽ biến mất mãi mãi do gặp phải một tác động làm thay đổi quỹ đạo trên hành trình dài. Đối với những người yêu thích bầu trời đêm, đây được coi là cơ hội không thể bỏ lỡ. Sao chổi hiện đang hiện ra trên bầu trời phương Nam, mang đến một cảnh tượng hiếm có: một quả cầu xanh lục sáng rực kéo theo chiếc đuôi mờ ảo, như một lời nhắc nhở về sự rộng lớn và bí ẩn của vũ trụ.

Tóm lược

• Sao chổi C/2025 R3 PanSTARRS có chu kỳ 170.000 năm, hiện đang ở Nam bán cầu và có thể quan sát trong hai tuần.
• Phát hiện ngày 8-9-2025 bởi hệ thống Pan-STARRS tại Hawaii, nguồn gốc từ Đám mây Oort.
• Cần ống nhòm hoặc kính thiên văn; thời điểm tốt nhất là 1 giờ sau khi Mặt Trời lặn, nhìn về phía Tây.
• Quỹ đạo sao chổi không ổn định; nó có thể quay lại hoặc biến mất vĩnh viễn.
• Đây là cơ hội duy nhất trong đời để quan sát vật thể này.