Nghị định 144/2026: Thay đổi về thuế GTGT, mở rộng nhóm miễn thuế và siết khấu trừ

Sự thật chính

• Nghị định 144/2026 có hiệu lực từ ngày 20/6/2026.
• Nghị định bổ sung nhiều dịch vụ vào danh mục đối tượng không chịu thuế GTGT.
• Các dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán được mở rộng diện miễn thuế.
• Hoạt động bán nợ, bao gồm bán khoản phải thu, phải trả và chứng chỉ tiền gửi, nay không chịu thuế GTGT.
• Tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu thuộc danh mục hạn chế xuất khẩu cũng được miễn thuế.
• Doanh nghiệp chỉ được khấu trừ thuế GTGT đầu vào cho phần sử dụng vào hoạt động chịu thuế.
• Giao dịch mua trả chậm, trả góp từ 5 triệu đồng trở lên yêu cầu hợp đồng, hóa đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Những thay đổi cốt lõi từ Nghị định 144/2026

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 144/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 20 tháng 6 năm 2026, mang đến những sửa đổi và bổ sung quan trọng cho các quy định về thuế giá trị gia tăng (GTGT). Văn bản pháp lý này không chỉ mở rộng đáng kể danh mục các đối tượng không chịu thuế GTGT mà còn thắt chặt các điều kiện khấu trừ thuế đầu vào, đặc biệt đối với các giao dịch mua trả chậm và trả góp. Những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động của nhiều ngành, từ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm đến các doanh nghiệp xuất khẩu tài nguyên. Việc làm rõ các quy định về phân bổ thuế và yêu cầu về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt là những điểm nhấn chính, đòi hỏi doanh nghiệp phải rà soát và điều chỉnh quy trình kế toán của mình. Nghị định 144/2026 là một bước đi nhằm cụ thể hóa Luật Thuế giá trị gia tăng, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh số hóa và các hoạt động tài chính đa dạng.

Mở rộng phạm vi miễn thuế GTGT

Một trong những điểm nổi bật nhất của Nghị định 144/2026 là việc bổ sung nhiều loại hình dịch vụ vào danh mục đối tượng không chịu thuế GTGT. Lĩnh vực tài chính, ngân hàng và chứng khoán chứng kiến sự thay đổi đáng kể khi hoạt động bán nợ, bao gồm cả việc mua bán các khoản phải thu, khoản phải trả và chứng chỉ tiền gửi, nay được đưa vào diện không chịu thuế. Bên cạnh đó, các dịch vụ bảo hiểm liên quan đến con người như bảo hiểm nhân thọ, sức khỏe, bảo hiểm cho người học, cũng như các loại hình bảo hiểm đặc thù như bảo hiểm thủy sản, bảo hiểm dầu khí, và tái bảo hiểm, đều thuộc danh mục này. Quy định này nhằm hỗ trợ và khuyến khích sự phát triển của các ngành dịch vụ thiết yếu này. Ngoài ra, các sản phẩm tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu, đặc biệt là những mặt hàng thuộc danh mục không khuyến khích hoặc hạn chế xuất khẩu, cũng sẽ được miễn thuế GTGT. Danh mục này sẽ được ban hành kèm theo nghị định và có thể điều chỉnh linh hoạt theo đề xuất của Bộ Công Thương và Bộ Tài chính.

Quy định chặt chẽ về khấu trừ thuế đầu vào

Nghị định 144/2026 cũng đưa ra những quy định mới nhằm làm rõ và siết chặt hơn quy trình khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Đối với các doanh nghiệp sử dụng hàng hóa, dịch vụ hoặc tài sản cố định cho cả hai hoạt động chịu thuế và không chịu thuế, họ chỉ được phép khấu trừ phần thuế đầu vào tương ứng với hoạt động chịu thuế. Doanh nghiệp bắt buộc phải hạch toán riêng biệt phần thuế được khấu trừ và phần không được khấu trừ. Trong trường hợp không thể tách bạch rõ ràng, số thuế được khấu trừ sẽ được xác định dựa trên tỷ lệ doanh thu chịu thuế trên tổng doanh thu của kỳ đó. Tổng doanh thu để tính tỷ lệ này bao gồm cả doanh thu chịu thuế, không chịu thuế từ hoạt động vàng bạc, đá quý và một số khoản doanh thu khác theo quy định. Đối với các ngành đặc thù như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, doanh thu sẽ được xác định theo quy định của pháp luật chuyên ngành tương ứng. Quy định này nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.

Yêu cầu về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt

Một thay đổi quan trọng khác được quy định trong Nghị định 144/2026 là yêu cầu về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch mua trả chậm và trả góp. Cụ thể, đối với các giao dịch có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp chỉ được khấu trừ thuế GTGT đầu vào nếu có đầy đủ hợp đồng bằng văn bản, hóa đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, nghị định cũng có quy định linh hoạt cho trường hợp chưa đến hạn thanh toán theo hợp đồng. Doanh nghiệp vẫn được tạm khấu trừ thuế đầu vào ngay cả khi chưa có chứng từ thanh toán. Nhưng, nếu đến thời điểm thanh toán mà doanh nghiệp không cung cấp được chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, họ sẽ phải kê khai điều chỉnh giảm số thuế đã khấu trừ tương ứng. Nếu sau đó doanh nghiệp bổ sung được chứng từ hợp lệ, phần thuế này sẽ được kê khai và khấu trừ lại vào kỳ phát sinh chứng từ. Quy định này đòi hỏi doanh nghiệp phải quản lý chặt chẽ các khoản chi mua trả chậm, trả góp để đảm bảo tuân thủ và tối ưu hóa quyền lợi về thuế.

Bối cảnh và ý nghĩa của những điều chỉnh

Việc ban hành Nghị định 144/2026 diễn ra trong bối cảnh Chính phủ tiếp tục nỗ lực cải cách hệ thống thuế, nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và khuyến khích tuân thủ. Mở rộng danh mục miễn thuế GTGT cho các dịch vụ tài chính, bảo hiểm và các sản phẩm xuất khẩu có thể được xem là biện pháp hỗ trợ các ngành này phát triển, đồng thời thúc đẩy hoạt động xuất khẩu. Việc siết chặt quy định về khấu trừ thuế đầu vào và yêu cầu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt cho các giao dịch lớn phản ánh xu hướng quản lý thuế hiện đại, hướng tới việc ngăn chặn gian lận thuế, chống thất thu và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế. Điều này cũng phù hợp với các cam kết quốc tế và xu hướng quản lý thuế của các quốc gia phát triển. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động cập nhật kiến thức pháp luật, rà soát lại quy trình hoạt động và đầu tư vào hệ thống quản lý để đảm bảo tuân thủ đầy đủ các quy định mới, tránh những rủi ro về thuế có thể phát sinh.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Trước những thay đổi từ Nghị định 144/2026, các cơ quan chức năng khuyến nghị doanh nghiệp cần sớm rà soát lại toàn bộ các hợp đồng mua trả chậm, trả góp có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên. Việc kiểm tra kỹ lưỡng các điều khoản và yêu cầu về chứng từ thanh toán là hết sức cần thiết. Doanh nghiệp cũng cần chú trọng việc hạch toán thuế đầu vào theo đúng nhóm đối tượng chịu thuế hoặc không chịu thuế, đảm bảo sự phân tách rõ ràng giữa các khoản thuế được khấu trừ và không được khấu trừ. Việc phân bổ thuế khi không thể hạch toán riêng cần tuân thủ đúng theo tỷ lệ doanh thu đã được quy định. Ngoài ra, việc cập nhật và nắm vững danh mục tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu theo Phụ lục I, II của nghị định là quan trọng để doanh nghiệp có thể áp dụng đúng các quy định về miễn thuế. Sự chủ động trong việc tìm hiểu và tuân thủ pháp luật sẽ giúp doanh nghiệp tránh được những sai sót có thể dẫn đến các khoản phạt hoặc truy thu thuế.

Tóm lược

• Nghị định 144/2026 mở rộng đáng kể các dịch vụ thuộc diện không chịu thuế GTGT, bao gồm nhiều hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán.
• Hoạt động bán nợ và các sản phẩm tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu thuộc danh mục hạn chế xuất khẩu nay được miễn thuế GTGT.
• Quy định về khấu trừ thuế GTGT đầu vào trở nên chặt chẽ hơn, yêu cầu doanh nghiệp phải hạch toán riêng biệt và phân bổ theo tỷ lệ doanh thu nếu không tách bạch được.
• Các giao dịch mua trả chậm, trả góp từ 5 triệu đồng trở lên bắt buộc phải có hợp đồng, hóa đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để được khấu trừ thuế.
• Doanh nghiệp có thể tạm khấu trừ thuế đầu vào ngay cả khi chưa đến hạn thanh toán, nhưng phải bổ sung chứng từ khi đến hạn hoặc điều chỉnh giảm nếu không có.
• Nghị định nhấn mạnh việc xác định tổng doanh thu để tính tỷ lệ phân bổ thuế, bao gồm cả doanh thu chịu thuế, không chịu thuế và các khoản doanh thu đặc thù khác.