Benzineaccijns gaat omhoog: kabinet negeert oproepen tot verlaging

De feiten

• De accijns op benzine wordt met 26 cent per liter verhoogd.
• Sinds 1 januari is de bestaande accijnskorting op brandstof al deels afgebouwd.
• Een liter benzine wordt door de nieuwe maatregel 5,6 cent duurder.
• Verschillende Europese landen verlagen juist hun accijns op brandstof.
• Ondernemers maken tankstations onbemand om kosten te drukken.
• Huishoudens met een laag inkomen zijn het meest afhankelijk van de auto.
• Onderzoeksinstituut TNO waarschuwt voor langdurige afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.

Kabinet zet door met hogere benzineaccijns

Het kabinet wil de accijns op benzine met 26 cent per liter verhogen. Deze maatregel, die autorijden potentieel onbetaalbaar maakt, stuit op weerstand van zowel consumenten als ondernemers. Tankstations dreigen te sluiten en consumenten overwegen de grens over te steken voor goedkopere brandstof. De situatie wordt verergerd doordat de bestaande accijnskorting op brandstof sinds begin dit jaar al deels is afgebouwd, wat resulteerde in een prijsstijging van 5,6 cent per liter benzine per 1 januari. Ondanks oproepen vanuit de Tweede Kamer om de accijns te verlagen, houdt de Nederlandse regering vooralsnog vast aan de geplande stijging. Dit staat in schril contrast met diverse Europese landen die juist bezig zijn met het verlagen van hun brandstofaccijnzen om de prijzen aan de pomp betaalbaar te houden. De impact van de hogere accijns gaat verder dan alleen de portemonnee van de automobilist. Voor veel kleine dorpen betekent de sluiting van een tankstation meer dan alleen het wegvallen van een brandstofvoorziening; het tast ook sociale ontmoetingsplekken, lokale winkels en pakketpunten aan.

Economische effecten en ongelijke verdeling van voordeel

De effectiviteit van accijnsverlagingen op brandstof is onderwerp van discussie. Peter Mulder van onderzoeksbureau TNO benadrukt dat zo'n maatregel snel uitvoerbaar is en direct merkbaar in de portemonnee van consumenten. Echter, ING-econoom Bert Colijn wijst op een belangrijk sociaal-economisch aspect. Volgens hem worden de meeste autokilometers in Nederland gemaakt door huishoudens met hogere inkomens. Dit betekent dat het grootste deel van het belastingvoordeel bij deze groep terechtkomt, terwijl zij prijsstijgingen relatief eenvoudig kunnen opvangen. Huishoudens met een lager inkomen, die vaak sterk afhankelijk zijn van hun auto, profiteren minder van een verlaging en hebben moeite de hogere kosten te dragen. Colijn voegt toe dat een significante accijnsverlaging een behoorlijk gat in de begroting kan slaan, wat elders besparingen vereist of het begrotingstekort doet oplopen. Tegelijkertijd genereert de overheid bij hogere brandstofprijzen meer btw-inkomsten.

Duurzame alternatieven en gerichte steun

Mulder van TNO waarschuwt dat het verlagen van de accijns op brandstof op de lange termijn de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in stand houdt. Een lagere prijs stimuleert de vraag, terwijl een afname van die vraag juist wenselijk is vanuit duurzaamheidsoogpunt. Hij suggereert dat gerichte steunmaatregelen effectiever kunnen zijn. Denk hierbij aan het aanbieden van een 'stadspas' met tegoed voor elektrisch deelvervoer aan mensen met een laag inkomen. Ook het faciliteren van de lease van elektrische auto's voor deze groep, tegen een maandelijkse kostprijs van zo'n 50 tot 150 euro, wordt als een mogelijkheid genoemd. Hoewel deze maatregelen kostbaar zijn, is een accijnsverlaging dat volgens Mulder ook. Colijn van ING onderschrijft het belang van gerichte ondersteuning. Hij stelt dat subsidies voor het betaalbaar houden van energierekeningen voor huishoudens een vergelijkbaar effect kunnen hebben. Deze benadering zou de meest kwetsbare groepen effectiever kunnen helpen zonder de langetermijndoelen voor brandstofconsumptie te ondermijnen.

Consumenten besparen en tankstations onder druk

De noodzaak om de mobiliteitskosten te beheersen dwingt consumenten tot ingrijpende keuzes. Liefst 12% van de automobilisten geeft aan te besparen op andere uitgaven, zoals boodschappen en energie, om het autorijden betaalbaar te houden. Voor tankstationhouders, met name in kleinere gemeenschappen, leidt de druk op de marges tot drastische maatregelen. Sommige ondernemers zien zich genoodzaakt hun stations onbemand te maken om de operationele kosten te reduceren. Dit brengt echter nieuwe uitdagingen met zich mee, aangezien tankstations vaak een centrale rol spelen in het sociale leven en als essentiële voorziening fungeren. De sluiting van een tankstation kan ingrijpende gevolgen hebben voor de leefbaarheid van een dorp. Naast het wegvallen van brandstof, verdwijnen hiermee vaak ook lokale winkels en pakketpunten, wat de sociale cohesie en het voorzieningenniveau verder aantast.

Samengevat

• De Nederlandse overheid plant een verhoging van de benzineaccijns met 26 cent per liter, ondanks internationale trends van verlaging.
• Huishoudens met lagere inkomens zullen de lasten van de hogere accijns het zwaarst dragen, terwijl hogere inkomens meer profiteren van eventuele verlagingen.
• Tankstations, vooral in landelijke gebieden, kampen met sluiting en onbemande operaties als gevolg van economische druk.
• Gerichte steunmaatregelen, zoals subsidies voor elektrisch vervoer of energiekosten, worden als effectievere alternatieven voor brede accijnsverlagingen voorgesteld.
• De verhoogde accijns kan leiden tot consumenten die elders besparen op essentiële uitgaven om mobiel te blijven.
• Duurzaamheidsdoelstellingen kunnen in het gedrang komen door een lagere brandstofaccijns, die de vraag naar fossiele brandstoffen in stand houdt.