Finał Pucharu Polski 1972: Górnik Zabrze rozbija Legię 5:2 w jednym z najlepszych meczów w historii polskiej piłki

Fakty

• Finał Pucharu Polski 1972 odbył się 4 czerwca na stadionie ŁKS-u w Łodzi.
• Górnik Zabrze pokonał Legię Warszawa 5:2 po hat-tricku Włodzimierza Lubańskiego.
• Legia prowadziła 1:0 po golu Gadochy w 3. minucie, ale Górnik dwukrotnie wyrównywał.
• W 80. minucie Lubański dał Górnikowi prowadzenie 3:2, a minutę później Szołtysik podwyższył na 4:2.
• W 87. minucie Lubański ustalił wynik na 5:2 bezpośrednim strzałem z rzutu wolnego.
• Był to szósty Puchar Polski dla Górnika, piąty z rzędu.
• 17 dni później Górnik zdobył dziesiąty tytuł mistrzowski, broniąc dubletu.
• Skład Górnika w finale: Kostka – Latocha (Wraży), Oślizło, Gorgoń, Anczok, Kwaśny (Szaryński), Deja, Skowronek, Banaś, Lubański, Szołtysik; trener Jan Kowalski.

Preludium do finału: sezon 1971/72 i droga do Łodzi

Sezon 1971/72 był wyjątkowy dla polskiej piłki – trwały eliminacje do Igrzysk Olimpijskich w Monachium, a rywalizacja ligowa była niezwykle zacięta. Po rundzie jesiennej prowadziło Zagłębie Sosnowiec wspólnie z Ruchem Chorzów, Górnik zajmował trzecie miejsce. Jednak w 20. kolejce zabrzanie pokonali Zagłębie i objęli prowadzenie, którego nie oddali do końca sezonu. W Pucharze Polski Górnik rozpoczął od trudnego meczu z Naprzodem Rydułtowy (liga okręgowa), wygrywając dopiero po rzutach karnych. Następnie pewnie pokonał ROW Rybnik i Stal Rzeszów, by w półfinale trafić na Ruch Chorzów. W pierwszym meczu w Chorzowie Ruch wygrał 3:1, ale bramka Jana Banasia okazała się kluczowa – w rewanżu Górnik zwyciężył 3:0 i awansował do finału. W finale czekała Legia Warszawa, która w półfinale pokonała Raków Częstochowa. Legia traciła do Górnika w lidze zaledwie trzy punkty, a przed finałem oba zespoły wygrały swoje mecze ligowe 2:1 – Górnik strzelił dwa gole, Legia straciła dwa. To dawało nadzieję na psychologiczną przewagę zabrzan.

Decyzja PZPN i nowy puchar

Polski Związek Piłki Nożnej podjął decyzję o rozegraniu finału Pucharu Polski 4 czerwca, jeszcze przed zakończeniem rozgrywek ligowych – w kalendarzu pozostały cztery kolejki. Powód tej decyzji pozostaje niejasny, ale fakt, że oba zespoły były w szczytowej formie, zapowiadał wielkie emocje. Ciekawostką było, że Rada Państwa musiała ufundować nowy puchar – poprzedni został na stałe w Zabrzu, ponieważ klub, który zdobędzie trofeum pięciokrotnie, zyskiwał prawo do jego zatrzymania. Górnik miał już pięć pucharów, Legia cztery, więc obie drużyny ostrzyły sobie zęby na nową statuetkę. Oba kluby szczyciły się także podwójnymi dubletami – teraz jeden z nich miał szansę na trzeci.

Przebieg finału: od szoku do nokautu

Mecz rozpoczął się od szoku dla Górnika. W 3. minucie po rzucie wolnym Stachurskiego piłka trafiła do Gadochy, który dobił strzał obroniony przez Kostkę – Legia prowadziła 1:0. Zabrzanie pogubili się po stracie gola, a Legia grała swobodniej i szybciej. Taktyczne posunięcie Legii – wycofanie Ćmikiewicza do roli stopera z zadaniem krycia Lubańskiego – przynosiło efekty, ale jedna bramka przewagi to było za mało. W 25. minucie Lubański uciekł obrońcom, zgubił piłkę, ale odzyskał ją i celnie strzelił obok Mowlika – 1:1. Legia musiała zmienić taktykę i zaatakować. Dwie minuty później Gadocha trafił w słupek, a piłka odbiła się do bramki – Legia znów prowadziła 2:1. Górnik ponownie musiał gonić wynik. W 31. minucie Lubański został złapany w pół przez Niedziółkę przed polem karnym, ale sędzia przerwał grę i zarządził rzut wolny. Do przerwy Legia schodziła z prowadzeniem, ale Górnik był groźny.

Druga połowa: hat-trick Lubańskiego i pogrom Legii

Po zmianie stron wiatr stał się sprzymierzeńcem Legii, ale gra nabrała rumieńców. W 64. minucie po nieudanym strzale Deyny piłkę przejęli zabrzanie. Błyskawiczny kontratak zakończył Lubański, który ograł defensorów i plasowanym strzałem wyrównał na 2:2. Mecz rozpoczął się od nowa. W 80. minucie, po rzucie rożnym i dośrodkowaniu Szołtysika, Lubański zdobył gola dającego Górnikowi pierwsze prowadzenie – 3:2. Minutę później Szołtysik popisowym rajdem przez pół boiska podwyższył na 4:2. Legia wiedziała już, że nowy puchar nie trafi do Warszawy. Na trzy minuty przed końcem Lubański wykonał rzut wolny i pięknym strzałem ustalił wynik na 5:2. To był nokaut. Puchar Polski po raz szósty, w tym piąty z rzędu, trafił do Zabrza.

Konsekwencje: dublet i początek końca ery

Siedemnaście dni po finale Górnik zapewnił sobie dziesiąty tytuł mistrzowski, broniąc dubletu zdobytego w poprzednim sezonie. Spektakularny triumf w sezonie 1971/72 był jednak ostatnim przed kilkunastoletnim okresem posuchy. Kończyli karierę wielcy piłkarze: Stanisław Oślizło, Wilczek, Kostka. Rok później długotrwałe kontuzje zahamowały karierę Lubańskiego i Anczoka. Następcy okazali się mniej utalentowani, a dobra atmosfera w zespole zaczęła podupadać. Górnik zakotwiczył w środku tabeli, a nawet na rok pożegnał się z I ligą.

Skład mistrzów i dziedzictwo

Skład Górnika w finale: Kostka – Latocha (Wraży), Oślizło, Gorgoń, Anczok, Kwaśny (Szaryński), Deja, Skowronek, Banaś, Lubański, Szołtysik. Trenerem zespołu był Jan Kowalski. Finał z 1972 roku uchodzi za jeden z najlepszych meczów pomiędzy polskimi drużynami w historii. Emocje, zwroty akcji i hat-trick Lubańskiego na długo zapadły w pamięć kibiców. Dla Górnika był to symboliczny koniec złotej ery – ostatni wielki triumf przed latami przeciętności.

Podsumowanie

• Górnik Zabrze pokonał Legię Warszawa 5:2 w finale Pucharu Polski 1972, zdobywając szóste trofeum w historii klubu.
• Włodzimierz Lubański zdobył hat-tricka, a decydujące bramki padły w ostatnich 10 minutach meczu.
• Finał rozegrano 4 czerwca na stadionie ŁKS-u w Łodzi przed 30 tysiącami widzów.
• 17 dni później Górnik zdobył mistrzostwo Polski, broniąc dubletu z poprzedniego sezonu.
• Był to ostatni wielki sukces Górnika przed kilkunastoletnim okresem słabszych wyników i odejściem kluczowych zawodników.
• Mecz uznawany jest za jeden z najlepszych w historii polskiej piłki nożnej.